SAKANKUR NEDİR KUM BALIĞI KUMAŞ KESE TÜLBENT

 

Osmanlıca yazılışı: sakankur :  سقنقور

Arabistan, Kuzey Afrika ve Mısır’da çok bulunan kara timsah, kum balığı, bir tür kum kertenkelesidir. Sürüngenler familyasından skink türü (Seincus officanlis).

Timsah benzeri başı ve kuyruğu atılan, gövdesi kurutulan, afrodizyak özelliği olduğu düşünüldüğü için “ etinden bir miktarı, iki katı kadar siyah üzümle havanda dövülerek aç karnına yenilen”   bir tür sürüngendir. “ Kurutulup toz haline getirilen’ sakangur eskiden şehvet uyandırıcı sayılır ve bu amaçla kullanılırdı” [1]

Eski devrilerde sakankur denilen sürüngen türü hayvanlarının derilerinin soyulup kumaş veya tülbent gibi kullanıldığı hatta hediyelik eşyaları kullanmak için dokunmuş, kertenkele derisi gibi yapılmış kumaşlara da sakankur veya sekenkür denildiği anlaşılmaktadır. “Şeyhülislam ve sadrazamlar tarafından Mabeyni Hümayuna yazılan ve saraydan iradei seniye ile çıkan maruzat bunlara sarılarak düğümlenir ve düğümün üzerine kırmızı balmumlu mühür basılırdı.”[2]  “ Büyükler tarafından birisine verilmiş nakdi ihsan sakankur kumaşa sarılır, uçları toparlanıp, kırmızı ve ensiz kurdele ile sarılırdı. “[3]

Eski devrilerde gaz boyaması denilen boyalı tülbentten yapılmış keselere de sakangur denilirmiş [4]

Sakankur, Evliya Çelebi’ye göre “  gecede on cariyenin hakkından da gelinmesini sağlayan”  bir tür afrodizyak olarak da kullanılmaktadır.  Sakankur hakkında bilgi veren Ahmet Talat Onay’a göre eski devrilerde Sakankur balığının derisini veya kemiğinden bir parça takınarak gezmenin halka şirin görünmeyi sağladığına dair bir inanış olduğuna da değinir. [5]

Divan şairleri sakangur sözcüğünü yukarıdaki manalara gelecek şekillerde kullanmışlar, diğer balıklar ile uyumlu veya uyumsuz olmaları yönünden de kıyas etmişlerdir.

Ol mâhı şestine düşürüdü ol zaif

Bir çare eyleyseydi sakankur balığı   Sünbülzade Vehbi

( Sakangur balığında bir çare olsaydı o ay yüzlü sevgiliyi oltama düşürürdü- Sakangur balığı beni şiirin gösterseydi, o sevgili bana meylederdi ) Vehbi bu beytinde sakankur balığının derisini giymek veya kemiğini taşımak ile sevgilinin teveccühünün kazanmayı zannetmenin saçma olduğundan söz etmektedir.

Kanda baksan büsbütün ahval-i âlem böyledir

Mahi-i kolyoz sakankur ile itmez imtizaç   Tırsi

 

KAYNAKÇA 

 

[1] http://hakkindabilgial.com/sakangur-nedir/

[2] http://hakkindabilgial.com/sakangur-nedir/

[3] Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, s. 423, MEB, 1996

[4], Kemal Üçok’tan alıntı ile Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, s. 423

[5] Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, s. 423, MEB, 1996