Sâliyye Nedir ve Örnekleri

 

Osmanlıca yazılışı: sâliyye ~ ساليه

Sözlük anlamları: Yeni yılın kutlanmasını ve tarihini ele alarak muharremde yazılıp sunulan medhiye

Hicrî yeni yılın girmesiyle yazılan manzûme.

Sâliyye, edebiyatta bir terim olarak hicri yılın başlaması, gelmesi gerekçesi ile şairlerin devlet büyüklerine takdim ettikleri yeni yılın başlangıcını tebrik etmek amaçlı kaside nazım şekli ile yazılmış olan manzumelere denmektedir.

Tanzimat döneminden önceki dönemlerde Muharremiye- Sâliye- Tebrikiye adları altında yılbaşı konulu tebrik manzumeleri yazmak devlet büyüklerinin hicri yılını tebrik etmek bir gelenekti. Sâliyyeler,  Hicri yılbaşı olarak kabul edilen muharrem ayınım gelmesi dolayısı ile yazılan ve yılbaşını tebrik maksadıyla hükümdarlara sundukları şiirlerdir. Divan şairleri hicrî yılbaşını kutlamak üzere devlet büyüklerine sâliyye takdim ederler, sâliyye takdim edilen devlet büyüğü de onlara caize denilen bahşişler verirlerdi. Sâliyyelerde hicri yılbaşı kutlanır, takdim edilen devlet büyüğünün iyiliği, hoşluğu sağlığı temmenni edilir, onun yüceliğinden ululuğundan söz edilir, devlet büyüğü için bol bol övgüler dizilirdi.  Bu tür kasidelerin nesib kısmında yeni yıldan söz edilir yeni yılın övülen kişiye hayırlı-uğurlu olması için dualar edilirdi.

Bu manzumeler Muharrem ayının gelişi münasebeti ile sarayda yapılan bir törende takdim edilir.

Yeni yıldan feyiz, bereket, ihsan ve güzelliklerle dilenirdi. Doğal olarak sâliyyenin yazıldığı yılı belli edecek şekilde ebced hesabı ile tarih de düşülürdü.

 

SÂLİYYE ÖRNEKLERİNDEN ALINTILAR

Enderunlu Vasıf (ö. 1824), “Târîh-i sâl-i nev der-sitâyiş-i merhûm ve mağfûr Sultân Selim Hân”

Tebrîk-i sâl-i şâh-ı cihân-bân içün bu yıl

Târîhimün redifi de hakkâ mübârekî

 Sâl u bahâr tev’em olup pîş-gâhuna

Tebrîke geldi ey şeh-i dânâ mübârekî

Bu sâl-ı nevde şâhed-i bahtun be-yümn-i Hak

Basdı zemîn-i meymenete pâ mübârekî

***

Göründü nâ-gehân çeşm-i cihâna ferv-i devletle

Muharrem nâmına bir mâhtâb-ı vâdî-i Nusret

Su’âl etdikde Gâlib mısra’-ı târîhin ol mehden

Dedi sâl-i nevi Sultân Selim’e bâdî-i nusret     Şeyh Galip

Şeyh Galip, III. Selim’in yeni yılını tebrik için yazdığı tarih manzumesi

***

Yeni sâli edüb mes’ûd sana Hazret-i Feyyâz

Dahı sad sâle de erişdire zevk ü meserretle

Cedîd oldukda iclâl u şerefle sâl-i hurrem-fâl

Ana şayeste bir târih ararken hâme dikkatle

***

Nedîmâ bende tebrîk eyleyüp anı dedi târîh

Mübârek ola Sultan Ahmed’e bu yıl sa’âdetle  Nedim

Nedim’den III. Ahmed’e