Şehit  

Osmanlıca yazılışı şehîd :  شهيد

 Şehid Kökeni

 Şehid sözcüğünün kökeni Arami dilinde “ tanık olma, tanıklık etme” anlamlarına gelen “şhd “ köküne dayanır.  Arami dilinden Arapçaya da geçen “ şhd “ kökünden “ tanık, din uğruna ölen kişi” anlamlarında sözcükler üretilmiştir olan “şahid” tanıklık eden anlamına gelir.

Şehit شهيد sözcüğü Arapça kökenlidir ve tanık, din uğruna ölen kişi anlamları ile şehâdet (şühûd) masdarından türemiştir ve “ şhd “ kökünün ism-i failidir. Çoğulu ise şühedâ شُهَداء 'dır.   Tanık oldu, tanıklık etti, anlamına gelen şahida شهد ve şehit olma eylemine "şehadet [1], müşahede eden, gözlemci, tanık anlamına gelen muşāhid مشاهد, tanıklık etme  anlamına gelen muşāhada  مشاهدة , “görülen, tanıklık edilen”  anlamına gelen “meşhûd “ sözcükleri de şehid sözcüğü ile aynı kökten gelmektedir.

Şehit Sözlük Anlamları

Şehit sözcüğü sözlüklerde: Allah yolunda yapılan bir savaş esnasında ölen kişi. “ Allah yolunda canını feda eden Müslüman. Hak için hayatını feda ederek ölen. Din uğrunda savaşarak ölen Müslüman. Şahit olan, Allah için ölen.”[2]  “ “Dîn veya yüksek bir ülkü uğrunda ölen kimse; savaşta ölen.”, “ Bir olaya şahit olmak, bildiğini söyleyip tanıklık etmek, bir yerde hazır bulunmak”[3] Anlamları ile açıklanır.

Şehîd-i hancer-i müjgân : hançere benzeyen kirpiklerin şehîdi.

Şehîd-i Kerbelâ : (Kerbelâ şehîdi) : Hz. Hüseyin.

Şehidlik Mertebeleri Kimler Şehid Sayılır

Şehitlik,  İslamiyet’te en üstün mertebelerden biridir.  Şehid olmak;  din, devlet ve Allah ve nizamı için yapılan savaş ve çatışmalarda ölmek anlamına gelir. Şehitler cennete gitmek ile mükâfat kazanacak, sorgusuz ve sualsiz cennete gireceklerdir. “Bazı âyetlerde şehidlerin Allah katındaki derecesinin peygamberler ve sıddîklardan sonra geldiği ifade edilmiştir (en-Nisâ 4/69).”[4]

Ancak şehit kabul edilebilmenin birçok nedeni daha vardır. Bu nedenlere göre de şehitlik mertebeleri ortaya çıkmış olur.  En üstün şehitlik mertebesi Allah, din ve devlet uğrunda savaşırken ölmektir. Eşkıya veya asilerin öldürdüğü müminler de şehit sayılır.  Bulaşıcı hastalık, yangında yanmak, zelzelede ölmek, [5]bir diyarda garip kalıp kimsesi yokken vefat etmek, çocuk doğururken ölmek,  “şehid olmayı arzu edip de yatağında vefat etmek”  gibi ölümler de şehitlik içine girer. İlim yolunda canını yitiren mü'min kişi de ( Âl-i İmrân 3/18 ) şehit sayılır.

Ancak Allah, din ve devlet uğruna yapılan savaşta ölenler dünya ve âhiret ahkâmı itibariyle en yüce şehit sayılır.  Diğer şehitlik türleri ise ahret şehidi sayılmaktadır. Din uğruna ölen şehitler diri sayılır.” “Allah yolunda öldürülenlere ‘ölüler’ demeyin. Bilakis, onlar diridirler; lakin siz anlayamazsınız.” (Bakara/154)

Divân şâirleri şehid sözcüğünü gerçek anlamı ile kullandıkları gibi “aşk şehidi”, “şehîd-i aşk” manasında da kullanmışlardır.   Divan şairlerinin aşk şehidi olarak öleceklerini umma nedeni ise  “Âşık olduktan sonra aşkını gizleyip iffetini muhafaza ederek ölen kişi şehit olarak ölmüş olur.”.  “ aşk derdinden ölen âşık da şehit sayılır. (Kenzü’l-‘Ummâl / 6999-7000) [6]Anlamına gelen hadislerdir.

Ancak divan şairlerinin aşk şehidi tabirlerini hen tasavvufi hem de dindışı anlamlarda anlamak gerekir. Bu konu ayrı makale halinde ele alınacaktır.

Âşık öldi diyü salâ virürler

Ölen hayvândurur âşıklar ölmez  Yunus Emre

La‘lîn lebün hayâline kan yudup ölenün

Her kim kazarsa topragını la‘l-i ter çıkar  Ahmed Paşa

Duhter-i rez deyü tavãìf ettiler Yahya meyi

Ben olaydım şahit-i maksûd derdim badeye      Taşlıcalı Yahya 

KAYNAKÇA 

[1]https://www.etimolojiturkce.com/kelime/%C5%9Fehadet

[2] https://www.luggat.com/şehid/1/1#:~:text=şehid

[3] FAHRETTİN ATAR, https://islamansiklopedisi.org.tr/sehid

[4] FAHRETTİN ATAR, https://islamansiklopedisi.org.tr/sehid

[5] Muhyiddin en-Nevevî (2013), Riyâzü’s-Sâlihîn -Metin ve Çeviri- (1-3), (çev. M. Emin Özafşar - Bünyamin Erul), c. 2, Ankara: DİB Yayınları.

[6] Abdülkadir DAĞLAR, “Şehit Kanı Aşk Taşı: La‘l” Türk Dili Mayıs 2018 Yıl: 68 Sayı: 797, s. 1-6