Tensik Nedir
Osmanlıca yazılışı: Tensîk : ﺗﻨﺴﻴﻖ
Tensîk Kökeni Anlamları
Tensîkl, Arapça kökenli bir sözcüktür ve “Sıralamak, düzgünce dizmek,” anlamlarında sözcükler üretilen “nsk “ sülasi – üçlü- kökünden gelmektedir. Sözlüklerde: “ sıraya getirmek, nizama koymak” [1]kelimeleri inci dizisi gibi sıralamak” ,“düzgün biçimde dizmek” , düzene sokma, yoluna koyma, tanzim etme: anlamlarıyla “ açıklanır. Çoğul hali tensіḳāttır.
Tensîk’e bazıları tedrîc de demişlerdir. [2]
Edebiyat Terimi Olarak Tensîk
Edebiyat terimi olarak tensîk: Bir isme birkaç sıfat verip veya birkaç şeye benzetip- teşbih edip- bunları da sırasıyla söylemek, bir ibarede söz edilecek birkaç şeyi sırasıyla dile getirmek anlamındadır. Bedî‘ ilminde tensîk, bir beyit veya ibare içinde yer alan kelime yahut cümleciklerin edebî zevke uygun ve üslûba güzellik verecek biçimde sıralanmasıdır.[3] Sıra tertibi aşağıdan yukarıya olursa” tensîk-i irtikâi “ , yukarıdan aşağıya olursa “tensîkî intihâdi” denmektedir.
Tahir ül Mevlevi’nin verdiği örneğe göre
“Sıhhatim ömrüm, hayât-ı câvidânımsın benim “
Dizesnde tensîk-i irtikâi vardır. Çünkü sevgili önce sağlığa, sonra ömre sonra da edebi hayata benzetilmiştir. Bu sıralama sağlık, ömür, ebedi hayat şeklinde zayıftan en kuvvetliye doğru yapılmıştır. Bu dizedeki sıralama “Ey ebedi hayatım ömrüm sağlığım benim “ şeklinde söylenirse güçlüden zayıfa doğru geldiği için “tensîkî intihâdi”
“Ecelle pençeleştim denir pehlivanla güreştim “ dizesinde de tensîkî intihâdi vardır. Çünkü ecel daha büyük ve güçlü pehlivan daha güçsüzdür ve mana sıralaması kuvvetliden zayıfa doğru sıralanıp etkisi azalmış olur.
Tensik edebiyatta hüsn-i nesak , hüsnü’t-tenessuk, tertîb, hüsnü’t-tertîb, hüsnü’l-irtibât tabirleri ile de ifade edilir. [4]
KAYNAKÇA
[1] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lüğati, Enderun, 1973, s. 163
[2] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lüğati, Enderun, 1973, s. 163
[3] İSMAİL DURMUŞ, https://islamansiklopedisi.org.tr/tensik
[4] İSMAİL DURMUŞ, https://islamansiklopedisi.org.tr/tensik