Enemek Ceb Etmek Hadım Etmek İgdiş Etmek Tavaşi

 

Hadım Sözcüğünün Kökeni

Hadım خادم sözcüğü Arapçadır ve hizmetçi, iğdiş hizmetçi, ev hizmetlisi anlamında sözcükler üretilen Arapça “ hdm “kökünden türemiştir. Bunedenle ilgili ve benzer anlamlar taşıyan hadım (iğdiş edilmiş), hadim (hizmetçi) hidmet (hizmet) aynı kökten gelmektedir. Hadım sözcüğünün Arapçadaki eş anlamlıları tavaşi ve ceb etmek sözcükleridir. Hadım sözcüğünün çoğulu ise hüddam yani köleler, hizmetçilerdir. [1]( bkz Huddâm Nedir Hüddam İlmi Cinleri Köle Etme )Hadım etmek Arapça kökenlidir.  Tavaşi ve ceb etmek ise hadım edilmiş anlamına gelir. 

 

Hadım Tavaşi Ceb Etmek Türkçe Karşılıkları ve Anlamları

Hadım sözcüğünün Türkçedeki karşılığı enemek ve iğdiş etmek olmaktadır. Hadım, enemek iğdiş etmek erkek cinsinden insanların ve hayvanların erkeklik bezlerini burarak, keserek veya çıkararak erkekliğini gidermek, anlamına gelir. Bu eylemler erkekleri kısırlaştırmak ve karşı cinse ilgi duymalarını yok etmek için yapılır. Bu eylemin eski dildeki karşılıkları Arapça ve Farsçadan dilimize geçmiş olan hadım etmek ve ceb etmektir. Hadım edilmiş erkeğe Arapçada tavaşi denir.  İngilizcedeki karşılığı “Geld” Sözcüğüdür.

 

Tarihte Hadım Etmek

Erkeklik organının çıkarmak veya burmak Antik çağlardan, Asur, Babil, Mısır, Roma, Sasani, Bizans, Emevi, Abbasi, Memluk, Osmanlı ve Osmanlının çağdaşı olan çeşitli Avrupa krallıklarında saylıları binleri de geçen hadımların hizmet ettiği bilinmektedir.  Mesela “ Abbâsîler döneminde Muktedir-Billâh’ın 11.000 siyah ve beyaz hısyânının bulunduğu (Sâbî, s. 8), iki Bizans elçisinin huzura kabul edildiği bir törende 4000 beyaz, 3000 siyah hadımın görev aldığı kaydedilir.”[2]

Hadım edilen kişiler köle olarak satılmış, saraylarda ve haremlerde kadınlara ve cariyelere hizmet etmek için kullanılmışlardır. Osmanlı hareminde kadınlara hizmet eden kişilerin hepsi hadımlardan oluşur, Erkeklikleri yok edilmiş bu kişiler cinsel yönden tehlikesiz görüldükleri için kadınlar ile birlikte olmalarında bir sakınca görülmemiştir.  Bu bakımdan iğdiş edilmiş erkeklere “hizmet etmek” anlamındaki hıdme veya hâdim de denmiştir. 

Hadım Etmek Yöntemleri

Enemek veya iğdiş etmek eylemleri erkek cinsinden bir hayvanın veya insanın erkeklik bezlerini çıkararak veya   erkeklik organını görev yapamayacak duruma getirmektir.  

Eski devirlerde iğdiş etme olayının insanlar için de uygulandığı ve bu eylemin üç şekilde yapıldığı anlaşılmaktadır Ya penis ve testisler tamamen da yumurtalıklar ya sadece yumurtalıklar alınır yahut da yumurtalıklar ezilirdi.  Yani hadım etme işlemi, ezme, vurma, kesme ve içe itme gibi yöntemlerle yapılıyordu

Penisi kesme işlemi Tarihçi Murat Bardakçı’ya Tarihçi Murat yapılıyordu: Tarihçi Murat ve baldırlar, kanamayı önlemek için sarılır, enfeksiyon kapmasın diye acı biber karıştırılmış su ile yıkanırdı. Orak şeklindeki küçük bir bıçakla   testisler ve penis, dibinden kesilirdi. Penis kökündeki kanala gümüş bir iğne yahut metal bir çubuk sokulur ve idrar durdurulurdu. Sarılan yaralar üç gün sonra açılıp gümüş iğne veya metal çubuk çıkarılırdı. Hadım edilen kişi   idrarını yapabilirse kurtulmuş demekti. Eğer yapamazsa idrar kanalları iltihap kapmış ve şişmiş demekti.  İdrar yapamayan kişiyi acılı bir ölüm bekliyordu.

Bu tarife göre erkeklik bezleri husyeler alındıktan sonra “erkeklik organının kesildiğini ve buraya bevl için bir kurşun çubuk takıldığı “[3]ortaya çıkmaktadır. Erkeklik organı kesilen ve erbezleri alınan kişi üç dört gün sonra ölmezse ve bevl edebilirse, kurtulmuş, hayatta kalmış ve artık hadım köle olarak satılabilecek hale gelmiş demekti.  “Avrupa’da beyaz köleler önce İspanya’ya gönderilir ve burada Yahudiler tarafından iğdiş edildikten sonra Doğu’ya satılırdı.[4]

Osmanlı sarayında da hadım yapan uygulamacılar bulunurdu.  İslam’da yasak olduğu için hadım edenler veya iğdiş edilecek olanlar gayri Müslimlerden seçilirdi.

Bazı kaynaklarda günümüzdeki dübel gibi bir özelliği olan at kılları penisin ucundan yumurtalıklara gidecek kadar sokuluyor tekrar ucundan yumurtalıklara paramparça edilmiş ve yumurtalıklar işlevlerini yitirmiş oluyordu.  Hadım olmuş kişinin vücudunda kıllanma duruyor, sesleri inceliyor, erkeklik ve cinsel ilişki istekleri yok olmuş oluyordu.  Hadım edilecek olan kişiler genellikle ergenlik öncesi çocuklardan seçiliyordu. Ergenliğe girmiş kişiler hadım edilirse onlarda bazen cinsel dürtüler yaşayabiliyordu. Sadece testisleri alınmış olanların cinsel organları bile sertleşebiliyordu.

Ak ve Kara Hadımlar

Müslümanların hadım edilmesi yasak olduğu için   hadım etmek uygulaması Osmanlıda yapılmamış ama başka yerlerde örneğin Mısır’da hadım edilmiş çocuklar satın alınarak saray hizmetlerinde kullanılmıştır.   Hadımlar zenci veya beyaz tenli olabiliyordu Bunlara Ak hadım veya Kara Hadım deniyordu.  Ak hadımlar Osmanlının ilk yıllarında I. Murad döneminden itibaren Boşnak ve Rum kökenlilerin oluşturduğu beyaz ırklara mensup kişilere denilmişti. Bu hadımlar   Macar, Alman ve Slav kökenli kişilerdi.  “Kara hadımlar” Yahudi tüccarlar ve korsanlar tarafından genellikle Sudan’dan getirilip Mısır'da hadım ediliyorlar daha sonra İstanbul'a ve memleketin diğer yerlerine gönderiliyordu”[5] Ak Hadımların dayanıksız olması, bazılarının hadım edilirken ölmesi üzerine daha dayanıklı olan Kara Hadımlara meyledilmişti.  O nedenle yükselme döneminde hadımlar veya hadım edilecekler Mısır, Sudan ve Habeşistan’dan getirilmeye başlanmıştı.

Hadım edilme işlemi günümüzde tecavüz suçlularına uygulanan bir ceza olarak ABD ve Çek Cumhuriyeti gibi bazı ülkelerde devam etmektedir.

Hadımların Mertebeleri ve Hadım Sadrazamlar

Osmanlı saraylarında bazı hadım ağalar oldukça önem kazanmış vezirlik payesine kadar yükselebilmişlerdi.  Hadımlar zamanla acemi ağası, nöbet kalfası, ortanca, hasıllı, on ikinci hasıllı, yaylabaşı gulamı, yeni saray baş kapı gulamı şeklinde yükselebiliyorlar, en başarılı olanları kızlar ağası seçiliyordu. [6]

Haremdeki hadımların en yüksek mertebesi Kızlar ağası, ya da Darüssaade ağası haremden sorumlu Padişah ve Sadrazamdan sorumlu olan yüksek düzeydeki görevliydi. Nitekim, Şehâbeddin Paşa Rumeli beylerbeyi ve vezir, Atik Ali Paşa, Hadım Sinan Paşa, Hadım Süleyman Paşa, Hadım Mesih Paşa, Hadım Hasan Paşa ile Gürcü Mehmed Paşa da veziriazamlığa kadar yükselen hadımlardır.

Hadımların Karakterleri

Hadımlar karakter olarak kadın ve çocuklara benzer olabildikleri özellikle kuşlarla oynamaktan zevk aldıkları yemeyi içmeye çok sevdikleri gözlenmişti.  “Neşe ve öfkelerini çok çabuk açığa vuran hadımlar dedikoduya meraklı olup normal insanları aşağılar, ancak zengin ve güçlü insanları takdir ederler. Ev işlerinden hoşlanmakla beraber ağır işlere gelemezler. Uzun süre at sırtında kalabilir, iyi ok atabilirlerdi. “Çocukları ve akrabaları da olmadığı için padişaha ve saraya çok sadık oluyorlardı. Emekli edildiklerinde isterlerse Mısır'a gönderiliyor ve onlara maaş bağlanıyordu.

Divan Şiirinde Hadım

Divan şiirinde hadım etmek, hedm eylemek, ceb etmek, tavaşi kelimeleri ve tamlamaları ile karşımıza çıkar. Bu kelimeler pek çok zaman tevriyeli, kinayeli ve imalı kullanılır.

Hayali aldanma düşmenin tevazularına

Seyl bile duvarın ayağın öperek hedm eyler          ( Hayali Bey ).

 

Hayalinin bu şiirinde hedm eylemek sözcüğü yıkar, uçurur, keser hadım sözcüğü yıkar gelebilecek şekilde de kullanılmıştır.

 Beni dûr itdi zîrâ der-geh-i devlet-penâhundan

Nice hicv itmeyüm bir böyle gaddâr ü çeb-endâzı    Nefi

Nefi bu şiirde gaddâr ü çeb-endâz derkenb gaddar hadım ağalarına işaret etmektedir.   

 

[1] /post/huddam-nedir-huddam-ilmi-cinleri-kole-etme/91945

[2] https://islamansiklopedisi.org.tr/hadim--harem

[3] AYDIN TANERİ, https://islamansiklopedisi.org.tr/hadim--haremsanatın

[4] AYDIN TANERİ, https://islamansiklopedisi.org.tr/hadim--haremsanatın

[5] Mehmet Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul 1971, III, 422 vd.

[6]