Osmanlıca yazılışı heft هفت
Hırz -ı Emani ( Farisilerin meşhur muskası)
hırz ~ حرز
Hırz sözcüğü Arapça kökenlidir. Sözlüklerdeki anlamları; sığınak, nazar değmemesi için kullanılan muska; nazar boncuğu, tılsım anlamlarına gelir.
Hırz kelimesi muska manasında kullanıldığında “ cin ve şeytan gibi varlıkların şerrinden korunmak, hastalık ve musibet gibi rahatsızlıklardan kurtulmak “ anlamına geldiğini ve “Bu maksatla okunan ayetlere de "Hırz Ayetleri" denidiğini ifade etmiştik. [1] Hırz muskasının içine ise Fatiha, İhlâs, Felak ve Nas sureleri ile Bakara, Al-i İmran, En’âm, Araf, Tövbe, Yunus, Hud, İbrahim, İsra vb surelerinin ilgili bazı surelerin eklendiğini ve bu sayede nazardan, saradan, şeytandan, sihir ve büyüden esirgenmiş olunacağına inanıldığından da söz etmiştik.
Hırz -ı Emani ise “ Bir meşhur ve uzun duadır ki Farsça Arapça şerhleri vardır. Gayetle mübarek duadır” [2] Hırz-ı Emani’de hastalar şifa veren, hastalıklardan koruyan, insanları başlarına gelebilecek musibetlerden esirgeyen, gazalardan ve belalardan koruduğuna da inanılan bir muska türüdür. Hırz-ı emani de diğer muskalar gibi insanları cin, şeytan dev gibi doğaüstü varlıklara karşı etkili bir koruma yöntemi olarak kullanılmıştır.
Divan şiirinde Hırz ve hırz-ı eman muska, hamail, hırz maddelerinde bahsini ettiğimiz koruyuculuk yönlerini ifade edecek şekiller de kullanıldığı gibi farklı hayaller, benzetmeler ve buluş değerindeki tespitler için de kullanılmıştır. Fakat genellikle nazardan kötülüklerden yaşlılıktan, cinlerin ve şeytanların şirretinden korunmak amaçlı kullanıldığına daha çok telmih vardır.
Zülfün nikâbı rûyuna hırz-ı emân olur
Çeşm-i rakîp ey büt-i tannâz nazar değmesin Naili
,Zülfünün örtüsü muska gibi yüzünü muhafaza eder. Aman sevgilim rakibin kem gözleri sana değmesin, rakip seni göremesin ve nazarı değmesin
Diyâr- ı Konya’nın hızr-ı emânıydı o server kim
Edince nakl-i ukba, koptu ol dem tâmet’ül kübra Şeyh Galip[3]
O ulu zat Konya’nın hızr-ı emanıydı , o ahrete göçünce büyük kıyamet koptu.
Ol nev-bahâr-ı hüsne hazân irmesün diyü
Sûsen du’â-yı seyf ile hırzü’l-emân okur Helâkî (Çavuşoğlu 1982: 70)[4]
Helaki bu beytinde hazanın gençlik ve güzelliğine zarar vermesini engellemek için süsenin du’â-yı seyf ile hırzü’l-emân okuduğunu söylüyor.
Taķınur göz degmesün diyü hamâ’il boynına
Sakınur yavuz nazardan neylesün anacuğı Bâkî (Küçük 1994: 431)
Bâkî sevgilinin annesinin sevgilisini nazardan korumak için sevgilinin boynuna muska ve hamâil taktığını söylüyor
Dîv-i rakîbe mâni’ olur hırz-ı cân imiş
N’ola takılsa yanına yârün hamâ‘ili Cinânî (Okuyucu 1994: 594)[5]
Rakîbi bir şeytana benzeten sevgilisinin şeytan dev veya cinlerden korunması için muska yazmasını diliyor.
Cevşen de hamail muska ve hırz gibi bela, musibet, şeytan vb den kurtulmak için kullanılan muska niyetine kullanılan araçlardan birisidir. Fakat bazı divan şairlerimiz bunları takmanın bazı durumlarda işe yaramadığını da ifade etmişlerdir.
Câna cismim ol hadeng-i gamzeden olmaz penâh
Hîç cevşen kimseni tîr-i kazâdan saklamaz Fuzûlî (Akyüz vd. 2000: 183)[6]
Fuzûlî, sevgilinin bakış oklarını alınyazısına benzeterek cevşen takmak ile bundan kaçılamayacağını ifade etmektedir.
Türk-i çeşmi üzre hırz içün du’â-yı seyfî-veş
Gamzesi tîğinden ol yârun hamâ’il var idi Ca’fer Çelebi (Erünsal 1983: 453)
Cafer Çelebi’nin bu beytinden de anlaşılacağı gibi hırzın kılıçtan ve silahların öldürücü darbelerinden kurtaran bir güç olarak da kabul edildiğini göstermektedir. Günümüzde dahi bu tip muskaları takan kişilere kurşun işlemediği inancı devam edebilmektedir.
İLGİLİ LİNKLER
KAYNAKÇA
Yorum Yapmak için Kayıt Olun veya Giriş Yapın