Humbara Nedir

 Osmanlıca yazılışı;  humbara :  خمبره

Farsça kökenli bu kelime aynı dildeki küp anlamına gelen kelimeden türemiştir. Osmanlıca sözlüklerde içi boş kutu, “ çocukların içine demir para vb koydukları kutu”  şeklinde açıklanır. ( bkz Hum Humhane Şiirlerde Küp ve Hüsrevani)  Hum büyük küp, humbara ise küçük küp anlamındadır.[1] Humbara küçük küp anlamına gelse de içine bir şey konulan manasını da taşımış olur. Bu nedenle bu kelime dilimizdeki kumbara kelimesine dönüşmüştür.

Humbara, aynı zamanda savaşlarda kullanılan bomba tipi bir patlayıcıdır. Lugat-i remzi de bu tip humbara şu şekilde tarif edilmiştir.  “ Harb aletidir ki demirden imal edilip, içine demir parçaları, barut ve kurşun doldurulup havan topu vasıtası ile atılır.” [2]

İçine patlayıcı konulan ve demirden yapılan küp benzeri patlayıcılara da humbara denmiş, Osmanlı Devleti'nin askeri Teşkilatı’nda humbara yapan ve bunu kullanan sınıfın bağlı olduğu askeri birliklere de Humbaracı veya kumbaracı ocağı denmiştir.  Eski devirlerde humbara denilen bu tip patlayıcıların günümüzdeki gelişmiş şekline ise havan denmektedir. Bu nedenle dünyada havan ve havan topunu kullanan ilk devlet Osmanlı devletidir.  

Humbara veya günümüzdeki anlamı ile havan topu, demirden yapılırdı, içine patlayıcı konurdu. Küpe veya top güllelerine benzeyen demir gövdelerin içine barut, demir, kurşun vb. konularak tahrip ve öldürücü gücü arttırılan bu güllelerin, eski devirlerde elle veya mancınık benzeri aletlerle atıldığı da bilinmektedir. Demir veya tunçtan dökülmüş, içi boş ve yuvarlak küp benzeri bu silahlar barut gücü ile gülle atan Humbara adındaki toplarla atılmaya başlayınca, günümüzdeki havan toplarını oluşturmuştur.  

Cebeci ve Topçu adında, kale humbaracılarından oluşan Osmanlı Humbaracı Ocağı, Sultan II. Mahmut zamanında kaldırılmış olsa da Sultan II. Abdülhamit zamanına kadar varlığını sürdürmüştür.

Re's-i küffara düşüp humbara-i encüm-feşan
Asker-i şeytanı san recmeyledi ehl-i sema           Sâmi

KAYNAKÇA 

[1] /post/hum-humhane-siirlerde-kup-ve-husrevani/97089
[2] Lugat-i Remzi خمبره maddesi. Sayfa:511