İc’âz  Nedir

Osmanlıca yazılışı :  i'caz - اعجاز

İ’câz  Kelimesinin Kökeni:

İ’caz kelimesi  Arapça kökenlidir. İ’caz,  a’cz, m’uciz ve m’ucize sözcükleri aynı kökten gelmektedir.  Bu kelimelerin kökeni Arpaça aciz bırakan anlamında  ( cz) köküdür. muˁciza ͭ معجزة 

“Arapça  acz kökünden gelen i’câz; mucize göstererek aciz kılmakla bağlantılı bir sözcüktür.” [1]

İ’câz  Kelimesinin Sözlük Anlamları

 Âciz bırakmak. Acze düşürmek, şaşırtma [2] Mucize göstererek muhatabı cevap veremez duruma düşürme, başkalarını aciz bırakma demektir.
 
Edebiyatta  İ’caz   ( Mucize Eser )

Edbiyatta i’caz , mu'cize derecesinde yüksek eser meydana getirmek demektir.  Bu yönü ile sözlüklerde: Benzerini yapmada herkesi acze düşürmek. (Kamus-i Osmani)  şeklinde açıklanır.

Edebiyatta “ az sözle çok mana ifade etmek” anlamındaki    ايجاز   İc'âz  sanatı ile[3], yüksek düzeyli eser yazmak anlamındaki i'caz – اعجاز ı bir birlerine karıştırmamak lazımdır. Bu sözcüklerin Osmanlıca yazımlarına dikkat edilirse fark daha da bariz gözükür. ( bkz İcaz Nedir İcâz Sanatı Az Sözle Çok Mana )

Mucize derecesinde eser meydana getirmeye edebiyatta İ^caz denirken bu tip bir eser yazan kişiye de “ î’caz perver “ denmektedir. [4] Örneğin Şeyh Galip’in neredeyse çocukken yazdığı Hüsn-ü Aşk  i’caz derecesinde güzel bir serdir. Bu durumda Şeyh Galip’te î’caz Perver bir yazar olmaktadır.

Hadd-i i'câz, derece-i i’câz: güzel söylemenin son haddi.

KAYNAKÇA

[1] Dr. Mine MENGİ , DİVAN ŞİİRİ ESTETİĞİ AÇISINDAN İ’CÂZ, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 39, Erzurum 2009 Prof. Dr. Hüseyin AYAN Özel Sayısı    

[2] https://www.osmanice.com/osmanlica-12209-nedir-ne-demek.html

[3] /post/icaz-nedir-icaz-sanati-az-sozle-cok-mana/109165

[4] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lüğat Enderun, 1973, s. 59