MÜMASELE  NEDİR

Arapça yazılışı : Mümaselet المماثلة

Mümasele veya mümaselet Arpça kökenlidir. Arapça müsûl kökünden türemiştir.

Mümaselet sözcüğünün sözlüklerdeki anlamı :  “Benzeyiş, müşabih olmak. Şekilce, suretçe birbirine benzeyiş. “ Benzemek; benzetmek” mümâselet terim olarak “aynı türe dâhil bulunan ve mahiyetleri ortak olan iki varlığın bütün yönleriyle birbirine benzemesi”[1] şeklinde tarif edilir.

İSLAMİ TERİM OLARAK MÜMASELET

Fakat bu kelime İslam dininde ve edebiyatta da karşımıza terim olarak da çıkmaktadır. Mümaselet sözcüğü İslami bir terim olarak “Kelâm literatüründe mümâselet yerine bazen eş anlamlısı olan “müşâbehet” kavramı kullanılmış ve her ikisine “Allah’ın yaratıklara, yaratıkların da Allah’a benzemesi” anlamı verilmiştir (Şehristânî, s. 128).[2]


EDEBİYATTA MÜMASELE – MÜMASELET

 Mümasele, edebiyatta daha ziyade şiirde karşımıza çıkar. Divan şiirinde hemen her fasılası  ekseriyetle  vezin ve kafiye bakımlarından birbirlerine uygun olması bu terim ile ifade edilmektedir.

Müşir-i   saltanat     akl-i musavver
Penah-ı  memleket  adl-i mücessem  [3]

Beytinde hemen her fasıla aynı vezinde  ve aynı kafiye ile bitmekte olduğundan  bu beyitte benzetmek yani mümasele vardır.

Perîşân hâlin oldum sormadın hâl-i perîşânım
Gamından derde düştüm kılmadın tedbîr-i dermanım   Fuzuli

Bu beyitte ise  bir tanesi hariç diğer fasılalar bir biri ile  kafiyelidir. Bu yüzden mümasele ile musammat arasında yakın bir ilgi vardır.  ( bkz Musammat Nedir Musammat Nazım Biçimleri )

Niçe bir göñlüme bu gam niçe bir cânuma elem
 Niçe bir baña bu sitem ne didüm hey güzel saña  Edirneli Nazmi


KAYNAKÇA

[1] METİN YURDAGÜR, https://islamansiklopedisi.org.tr/mumaselet

[2] METİN YURDAGÜR, https://islamansiklopedisi.org.tr/mumaselet

[3] Tahir’ül Mevlevi, Enderun, 1973, s. 106