Kemençe, Def ve Kopuz Çalanlar Topkapı Sarayı Müzesi 

Mutrib Nedir Şiirlerde Mutrib

 Osmanlıca yazılışı mutrib :  مطرب

Mutrib  Arapaça kökenli bir kelimedir.   Sözlüklerdeki anlamları: Çalgı çalan, çalgıcı,  mûsikî âleti çalan kimse ( sazende) ; şarkı okuyan, şarkıcı ( Hanende ) şekillerindedir.  Trb- Tarab kökünden gelir.
Eski dilde hem musiki aleti çalan yani sazende, hem de şarkı söyleyen yani hanende kelimelerinin her ikisini de karşılayacak bir anlamdadır.( bkz Konuları Yapıları ve Ezgilerine Göre Türküler İle Çalgılar)

Mevlevî dergâhlarında veya asitanelerinde semahanelerinin giriş kapısı üstünde Mutribhane dwenilen bir kısım vardır.  Bu bölüm Mevlevîhânelerde âyin sırasında neyzen, kudümzen, âyinhan vb.nin hep birlikte mûsikî icra ettikleri  bir bölüm olmaktadır.  Mevlevi dergahlarındaki semahanelerin üzerinde bulunan bu bölüm şekil olarak camilerdeki müezzin mahfelini andırır. “Mevlevîhânelerdeki mutrip âdeta câmilerdeki müezzin mahfeline karşılıktır.” (Abdülbâki Gölpınarlı) [1]

Mutrib-i felek: Venüs gezegeni. Mitolojide Venüs, çalgı çalan, şarkı söyleyen geceleri aşıkların yolunu aydınlatan bir yıldızdır.  Çalgı çaldığı tahayyül edildiğinden Venüs’e çalgı çalan felek anlamında Mutrib-i felek de denmiştir.  Doğu mitolojilerinde Venüs’ün karşılığı Zühre ve Nahit’tir. ( bkz Afrodit Aphrodite Venüs Kimdir-  Nâhid Kimdir Afrodit Venüs Zühre Alakası)  Bu gezegen Çobanyıldızı adı ile de bilinir.

Divan şiirinde, mutrib çok sık kullanılan bir kelimedir.   Bu kelime aşk, işret, eğlence ile alakalı olduğu için en çok gazel, şarkı, murabba ve  rubailerde karşımıza çıkar.( bkz  Divan Şiirinde Bezm Adabı ve Eğlence Anlayışı)  Kasidelerin  baharı anlatan nesip bölümlerinde de  bezmin, içki meclisinin, işretin vazgeçilmez unsurlarından biridir.( bkz Divan Şiirinde Bezm Adabı ve Eğlence Anlayışı)

 Mutrîb-i bezm-i gam âheng nedür bilmez hîç
 Zühre-i çarh-ı elem çeng nedür bilmez hîç            Fehim-i Kadim 

Mutrıb o perde ķaśr-ı śafā ankebūtıdur
Ķānūn u çeng perdesi anuñ büyūtıdur                  Fehim-i Kadim

 Mutrıb ki harf-i râzımı gûş-ı rebâba kor
Târ-ı kemânı nâle-i dil pîç ü tâba kor             Nedim 

Ben olsam bir de mutrıb bir de tarf-ı cûybâr olsa
Hoş imdi bir de farzâ bir cüvân-ı şîvekâr olsa            Nedim

Mutrıbın feyzini gör la'l-i şeker-hâyında
Ki nefes kand-ı musaffâ oluyor nâyında             Nedim 

Nerm nerm iy mutrib-i hoş-gûy kılgıl zemzeme (608/1)
Sâki-i gül-ruh sun anı ki_ide tane zemzeme    Ahmedi 

Gâh akarken hüznü eyyâm-ı hazânın Göksu’dan
Tek tesellî mutribin elhân-ı nâyından gelir            Yahyâ Kemal

İçip meclisde sahbâ aşk-ı dilberden eder şîueıı
Harîf-i rinddir mutrib aceb mi çalsa her kıldan  Nâdirî

Ruhsârına okurken mutrıb kitâb tutmış
Nakşum çıkarmasunlar diyü nikâb tutmış               Nevizade Atai -

[1] https://www.lugatim.com/s/mutrip