Savlecân Nedir ve Çevgan Oyunu

Osmanlıca yazılışı: Savlecân:  صولجان

Osmanlıca yazılışı:  çevgan _ çevgân :  چوگان

Cirit oyununda kullanılan ucu eğri cirit sopasıdır.[1]  Cirit oyunu, atlar, savlecan veya çevgan da adı verilen ucu eğik bir sopa ve toplar ile çok sayıda atlının iştirak ettiği polo oyunana benzer bir oyundur. Bu oyun atlıların topa vurmak ve rakibe fırlatmak amaçlı kullandıkları adına çevgan veya savlecan dedikleri sopanın adından almaktadır. ( bkz Gûy- ı Çevgan Top ve Cirit Oyunu )

Çevgan Farsça kökenlidir ve Osmanlıcaya da bu dilden girmiştir.  Sözlüklerde: “ Cirit oyunlarında atlıların birbirlerine attıkları değnek. Baston, ucu eğri değnek.” Şeklinde tanımlanır. Çevgan’ın eski devrilerdi eş anlamlısı ise Savlecândır  صولجان ( bkz savlecan )

Şu halde savlecan cevgan adlı oyunun ve çevgan oyununda kullanılan ucu eğri sopanın eş anlamlısıdır.

Savlecân, eski devrilerde çevgan adı verilen atlar, sevlecan da denilen eğri bir sopa ve top ile oynanan bir oyundur. “Çevgân, top ve ucu eri değneklerle oynanan bir oyun türüdür. Bir meydanda ata binilerek eldeki sopa (çevgân) ile topa (gûy) vurma suretiyle oynanır.” “Karşılıklı 4 ile 10 kişilik takımlar halinde oynanan çevgân oyununda, taraflar at sırtında bulunur ve ellerinde değnekler ile topu hedefe sürerler. Belli bir zaman dilimi içinde topu hedefe ulaştıran takım, oyunun galibi sayılır. Avrupa’da halen polo adıyla oynanan oyun, budur.”  (Pala, 1999:125) [2]

“Bu oyun, Divan-ı Lüğat Üt Türki de ve  Dede Korkut hikâyelerinde de bahsi geçen atlılar  topla oynanan bir çeşit atlı top oyunu; günümüzdeki  poloya benzeyen  bir  oyun şeklidir.  Bu oyun Arifî’nin  1539 tarihli ve Topkapı Sarayında sergilenen  eserinde  minyatür olarak da çizilmiş, Evliyâ Çelebî Seyahatnamesinde  de Gûy u Çevgândan söz edilmiştir.  Buna göre bu oyun çok eskiden beri oynanan  Türklerin icat ettiği bir oyun olmalıdır.”[3]

Satvetle kûy-ı mihri alıp tutmak istese

Gerdûn o şâha mâh-ı nevin savlecân verir  Sünbülzâde Vehbİ

Şeh sûvarım  al ele  çevgânını kim  mihr ü mâh

Serlerin  kûy ı felekte  gûy-ı meydan ettiler  Vizeli Behişti Ramazan 

Başını top еyləgil, gir vəhdətin mеydanına,

Еy könül, müştaq isən gər zülfünün çövkanına. Seyyit Nesimi 

Didüm oynarken başum top eyle çevgân zülfüne

Didü  çevgân gösterirdüm bâran olmasa    Ahmet Paşa

 

KAYNAKÇA

[1]https://naci.cagdassozluk.com/osmanlica-turkce-sozluk-madde-9122.html

[2] PALA, İskender (1999). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Ankara: Akça Yayınları.

[3] /post/guy-i-cevgan-top-ve-cirit-oyunu/101068