Tersî Nedir Kökeni Anlamları
Osmanlıca yazılışı: ترصیع - Tersî'
Tersî, Arapça kökenli bir sözcüktür ve rı, sad, ve ayın harflerinden oluşan “ rs’ “ Arapça sülasi kökten gelir. Tersî Arapça raṣaˁ رصع "dişleri birbirine yapışık veya bitişik olma" sözcüğünden türetilmiştir. “Arapça tarṣīˁ ترصيع z “değerli taşlar veya altınla bezeme” sözcüğünün tefˁîl vezni (II) mefˁuludur. Tersî’ sözcüğünün çoğulu tersîâttır. [1] Sözlüklerde “mücevherler kakarak süsleme; oymacılık,”[2] “ altın yahud gümüş bir zemin üzerine mücevher oturtma “ [3], “ cevher oturtmakla tezyin etmek “ [4]anlamları ile açıklanır.
Bu nedenle hakkaklık, nakkaşlık, münakkaşlık, mücevhercilik, oymacılık, kakmacılık anlamlarını da taşımış olur. Murassa sözcüğü tersî ‘ ile aynı kökten gelmektedir. Murassa; edebiyatta İki mısrasıda kafiyeli olan beyit veya cümleleri secili olan söz, seci bakımından kelime kelime birbirine uyan beyit veya söz anlamında bir terimdir.
Edebiyatta Tersî
İki fıkranın kelimelerini vezin ve kafiyece denk getirerek şiir halinde yazma sanatına tersî sanatı denir. İki fıkranın sözlerini bir dize veya beyite sığdırmak, bu iki fıkranın sözlerini şiirdeki ölçüye, kafiyeye uygun hale getirip o iki meşhur fıkrayı yâd ederek manayı güçlendirmek hayli müşkül bir şiir sanatı olmaktadır. Bu bakımdan bu sanat mücevher kakmacılığı manası ile terim bir anlamla ifade edilmiştir. Eski edebiyatta “Tersî’li yazı yazmak murassa bir eser yapmak gibi ziynetli ve kıymetli sayılmıştır”.
Tersî’ Örnekleri
Akl-ı hisâb mâl-i tedbir eder bizi
Nakl ü kitâb kaili takdir ider bizi Şinasi
Münkâz-ı cevr-i cihân ile âdem
Muktâzî devr-i zaman ile âlem
Fürûg u devlet-i dünya tecellâ-yı kibâr olmuş
Dürûg u hâlet-i rü’yâ tesellâ -yı sığâr olmuş
Eczâ-yı beşer câlîb-i tâcîl-i fenâdır
İbka-yı eser mucib-i tahsil-i bekâdır Namık Kemal
"Münhasırdır sözlerim evsâfına muntazırdır gözlerim eltâfına. "
[1] /post/murassa-nedir-tarsi-zu-l-kavafi-ve-murassa-beyit/135764
[2] https://www.osmanice.com/osmanlica-33003-nedir-ne-demek.html
[3] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lüğati, Enderun, 1973, s. 163
[4] https://cudi.cagdassozluk.com/tafsil-499598-gt6.html