Armoni Nedir Edebiyatta Armoni ve Örnekleri
Fransızca: harmonie : ahenk, ses uyumu
Yunanca : armonía : uyum, birlik
Armoni sözcüğü, dilimize Fansızca “harmonie” kelimesinden girmiştir. Armoni edebiyat, güzel sanatlar ve müzikte kullanılan bir terimdir. Armoni daha ziyade müzik için kullanılan bir terimdir ve müzikte “türlü sesler arasında sağlanan, kulağa hoş gelen uyum”, TDK’ tarifine göre “İki veya daha çok sesin aynı anda kulağa hoş gelecek biçimdeki uyumu, harmoni." anlamına gelir.
Armoni müzikte “birlikte çıkan sesleri uyuşturmak “ anlamındadır ve bu anlamı ile daha ziyade “üflemeli müzik aletlerinden oluşan orkestrada da çok kullanılan bir terimdir”.
Armoninin “Bütünü meydana getiren ilgili öğelerin/parçaların kendi aralarındaki iletişimi” , “ Aynı konuya ait parçaların sözlerin ve kelimelerin tutarlılığı, uyumu “ şeklinde tarifleri de vardır.
Armoni, edebiyatta, şiirde ve dilimizde “ahenk” ve “uyum “ kelimeleri ile eş anlamlı olarak kabul edilir. Örneğin kelimeleri arasında ses, kelime, kafiye, durak, ölçü gibi uyumları olan bir şiirde ahenk ve armoniden söz edilir. Renkleri birbirleriyle uyumlu olan resimlerde armoniden bahsedilir.
Edebiyat da armoni: “Şiirde dizeyi düzyazıda cümleyi oluşturan sözcüklerin sıralanışından, birbiriyle bağıntısından doğan ve kulağa hoş gelen ses düzeni “ demektir. ”Armoni kelimesi şiirde ve nesirde biraz farklı anlamlara gelecek şekilde kullanılmıştır. Şiirde daha çok ahenk ile eş anlamlı olacak şekilde kullanılırken, nesir de daha çok uyum ve tutarlılık anlamına yakın kullanılmıştır.
Şiirde Armoni Örnekleri
Çıkalı göklere âhum şereri döne döne,
Yandı kandîl-i sipihrün ciğeri döne döne Necati
**
Perişan halin oldum sormadın hal-i perişanım
Gamından derde düştüm kılmadın tedbir-i dermanım
Ne dersin rüzgârım böyle mi geçsin güzel hanım
Gözüm cânım efendim sevdiğim devletli sultanım Fuzuli
**
Aradılar bir tenhada buldular
Yaslandılar şivgalarım kırdılar
Yaz bahar ayında bir od verdiler
Yandım gittim ala dağlı kar iken Karacoğlan
**
Sedâsız poyrazım; ıssız, yarsızım
Siyeden siyeden sızar; kar, sızım
Buz sızar, mor sızar, ölmem arsızım,
Bu yüzden bahtıma tuttuğum alkış Şahamettin Kuzucular
**
Karadutum, çatal karam, Çingenem
Nar tanem, nur tanem, bir tanem
Ağaç isem dalımsın salkım saçak
Petek isem balımsın ağulum
Günahımsın, vebalimsin.
Dili mercan, dizi mercan, dişi mercan ( Bedri Rahmi Eyüpoğlu)
Şiirde Ahenk Nedir ve Ahenk Oluşturma Teknikleri