Çeşme Perileri

Çeşme  Perileri

Çeşme başlarının periler tarafından mesken edildiğine dair inanç ve batıl itikatlar İslamiyet öncesinden beri gelmektedir.  Halk edebiyatımızda da çok sık karşımıza çıkan bade içme  motiflerinin pek çoğu çeşme başında, pınarın yanında uyurken vb meydana gelmektedir.

A.Talat Onay’ın ifadesine göre eskiden kadınlar çeşme başlarına gelirlerken “ destur “ diye seslenirler [1][1 ]yani perilerden izin alırlarmış.  Ağzı çarpılanların ise geceleyin çeşme başında gezinirken perilere basması nedeni olduğuna diar itikâfların da olduğu anlaşılmaktadır.

Halk hikâyelerimizde çeşme başında vb uykuya dalarak rüyada bade içme motifi oldukça yaygındır. [2]Örneğin Vamuk u Azra Hikâyesinde çeşme başı, “Lâhicân” adlı bir peri şahının "makamı"dır.   Eşref Bey Hikayes nin bir varyantında Eşref, çeşme başında uykuya dalar ve bade içer. ( bkz BADE İÇME RÜYADA AŞIK OLMA GELENEĞİ VE ÖZELLİKLERİ )

Halk arasında gece dışarıya  su dökeni periler çarpar. Kaynak  suyuna  bıçak sokulmaz. Suya tükürmek uğursuzluk getirir. Çeşme başında uyunmaz,  çeşme başında uyuyanların yanına şeytan gelir. Gibi batıl itikâflar  şiirimize ve hikâyelerimize de girmiştir.

Çün çeşme vü pınar periler mekânıdır
Çeşmimden ey  niğar  peri-var kaçma gel…     Ahmet Paşa
Çeşme başları periler mekanı değilmi Ey güzel gözlerimde çeşme gibidir. Kaçma bana gel.

Çün periler cilve – gâhıdır pınarı çemşmimin
Ilı olsa tan değidir  çeşme- sârı çeşmimin            Necati
Mademki gözlerimin pınarı perilerin göründüğü yerdir. Göz yaşlarım ılık oluyorsa bunda ayıplık bir şey – hayrete düşücek - yoktur.

Perisin cilvegâhın  çeşme-i sâr-ı dide candır
Ten-i uryanını seyretmeğe hamama hacet yok…     Seyyid Vehbi

Gözlerimin bebeğinde cilve den bir perisin  senin çıplak teninin hamam da seyretmeye hacet yok. -Gözlerimde  görüyor ve hamam suyu gibi kaynıyorum. –

Oldı hayali sureti  çeşmimde mürtesem
Tasvir-i çeşme sarın  o nakş- ı perisidir.    Pertev
Gözlerimde o güzelin hayalinin seyri mürtesem oldu.  Tıpkı bir çeşme tablosunda  görülen peri resmi gibi

KAYNAKÇA

[1] Talat Onay, Eski Edebiyatta Mazmunlar, MEB Yayınları,  İst. 1996- shf170

[2] /post/bade-nedir-divan-ve-halk-siirinde-bade-icmek/85077