Hüsn- ü İbtida Nedir (  uygun giriş bulma )

 

Osmanlıca yazılışı hüsn  ibtida :  ابتدا حسن

hüsn  ( güzellik)  :  حسن

ibtidâ ( ilk, giriş, başlangıç, eski) :  ابتدا

Hüsn-ü ibtida kelimesinin sözlüklerdeki tarifi: Mevzuya münasip bir ifade ile söze başlama şeklindedir. Edebiyatta da bu anlamı ile kullanılan bir terim olmaktadır.

Hüsn-ü İbtida nazım ve nesirde konuya ve amaca uygun bir giriş i kelime veya deyimle ilgi çekici güzel bir üslupla yazıya veya söze başlama sanatıdır. 

İbtidai kelimesi “başlamak, bir şeyi ilk defa yapmak” anlamındaki “ bed” [1]kökünden gelmektedir. Eski edebiyatta ibtidai sözcüğü İlm-i Meani de bir terimdir. İlmi Meanideki terim anlamı ile “ muhatapta bulunduğu tasavvur edilen huluvv-u zihi haline göre söylenecek sözlerdir.” ( bkzHulüvv-ü Zihin   )[2] Muhatap alına kişinin tavrı tahmin edilen tavırlardan aksi bir durumda değilse,  yani muhatap alınacak kişinin ruh hali doğru tespit edilmişse ve ona göre de uygun bir tavır ve söz ile söze başlanmışsa buna “Hüsnü  ibtida” denir.[3]


Hüsn-ü İbtida  ve  berat-ı istihlal الإستهلال  براعة , hemen hemen aynı manaya gelen terimler olmaktadır.  Giriş yapılırken güzel bir başlangıç yapmak demek olan hüsn- ü makta, [4]berâat-i matla‘ hüsn-i iftitâh  tabirleri ise hemen hemen aynı anlamlarda kullanılır. [5]

Hüsn-ü İbtida ve berâat-i istihlâlde yazıya veya konu ve maksat açılarından uygun bir söz bularak söze başlamaya  tehallus,  tam olarak uygun bir  söz bulmadan münasebet  kuramadan yapılan geçişe ise iktidâb adı verilir. 


KAYNAKÇA

[1] ABDURRAHMAN ÇETİN, https://islamansiklopedisi.org.tr/vakf-ve-ibtida

[2] /post/ibtidaiyat-nedir/117821

[3] /post/ibtidaiyat-nedir/117821

[4] /post/beyit-nedir-azade-mufred-sah-beyit-matla-makta-metali-berceste/85137

[5] NASRULLAH HACIMÜFTÜOĞLU, https://islamansiklopedisi.org.tr/beraat-i-istihlal