Palâs Pelâs Nedir

Osmanlıca yazılışı : pâlâs : پالاس

Palâs veya pelâs Farsça kökenli bir sözcüktür.   Sözlüklerde “aba, çul, eski kilim, keçe”[1] anlamları ile tarif edilir.  Tariflerden de fark edildiği gibi palâs veya pelâs  Türkçedeki aba sözcüğü ile eş anlamlı olmaktadır.

Palas pandıras: Hemen, birden bire, hazırlıksız, habersiz.

Palâs,  pelâs veya aba; yıkanmış, taranmış yün yapağıdan dokunup dövülüp, preslenerek keçe yapım tekniği ile elde edilen kalın bir kumaştır.  “Bu kalın kumaş türünden hırka, cübbe, üstlük, terlik ve aba  adı verilen  cübbe benzeri  uzun elbise ve çoban giysileri yapılmıştır.  Doğu Anadolu’da bazı çobanların üşümemek için giydiği  önü açık ve düğmesiz kalın üstlüğe de  Aba denir.  Bunların daha kalınlarına ise Kepenek denir.  Kepenek ise  sırtta taşınan, başlıklı, kalın, paltoya benzeyen keçeden yapılmış kolsuz bir giyecektir. “[2]

Aba yoksulların ve dervişlerin giydiği  kaftan ve cübbeye   benzeyen baldırlara kadar uzayan önü açık ve düğmesiz  pardösüdür.. Abalar baldıra kadar uzayan  bol kesimli,  cübbeye benzeyen şayaktan yapılanlarına  cübbe, kukuleta, maşlah, ve dikişli libadeye de denilen kolları açık  pardöse benzeri kıyafetlerdir. Düğmesiz yapılan abalarının bellerinin iple veya kuşakla bağlandığı da vakidir.  Abaların  Aydın abası,  Balıkesir abası,   Bağdat abası gibi türleri vardır.  ( bkz Aba Kumaş ve Elbise )

Palâs, pelâs veya aba halk ve divan şiirinde yoksulların ve dervişlerin elbisesi anlamı ile karşımıza çıkar. Aba giymek yoksulluğun sembolüdür. Divan şiirinde âşık gam palas'ını elbise diye giyinip derviş gibi gezer. Dervişler de palâs yani aba giyinerek dünya malına tamah etmediklerini işaret etmiş olurlar. Zenginin elbisesi, atlas, , kemha, diba, sırmalı kaftan ipekli kumaşlardan[3] yapılmış iken dervişin ve yoksulun elbisesi aba yani pelastan ibarettir.  ( bkz Eski Edebiyatta Giysiler Çitari ve Diba)

Aba divan, Tasavvufi ve halk şiirimizde karşımıza çok sık çıkan bir unsurdur. Genel olarak yoksulluğu simgeleyen bir unsur olarak kullanılmıştır.( bkzAbalı ile Dibalı Üryani ile Kabalı )

Gelmez ey dil gam palâsından baña dîbâ ‘azîz

Himmet ehline görinmez zînet-i dünyâ ‘azîz   Vizeli Behişti Ramazan

Palâs-pare-i riııdî be-dûş u kâse he-kef

Zekât-ı mey verilir hir diyârn dek gideriz   Naili

Babam giyer idi yirtik abayi

Bacagina bir don bulmadan gitti

Ederdi bizlere ögüt nasihat

Içinde sevgisi var idi kat kat      Şarkışlalı Aşık Devrani ( Emlek Yöresi)

KAYNAKÇA 

[1]https://www.osmanice.com/osmanlica-26517-nedir-ne-demek.html

[2] /post/aba-kumas-ve-elbise/81001

[3] /post/divan-siirinde-saray-giysileri-diba-canfes-kemha-seraser-zerbaft/85576