Sayyâd

Osmanlıca yazılışı sayyâd :  صياد

Osmanlıca yazılışı Sayd :  صيد

 Sayd-ger : (Arapça Farsça bileşik isim )  صيدگر, avcı,  avlayan

sayyad-ı bî-insaf) İnsafsız avcı.

Sayd ve Sayyad Arapça kökenlidir.  Sayyâd sözcüğünün sözlüklerdeki anlamı avcıdır. Sayd sözcüğü ise: Av. Avlanmak, sayda gitmek, ava gitmek. "fend eden, tuzak kuran, ok atan” anlamlarına gelir.

Av ve avcılık av hayvanlarını etini yemek, deri ve diş gibi yerlerinden faydalanmak i veya zarar veren hayvanları avlamak maksatlı yapılır.

Sayd ve sayyâd sözcüğü, edebiyatımızda hem gerçek anlamı ile hayvan avlamak hem de sevgiliye âşık olmak, sevgiliye bağlanmak şekillerinde mecaz anlamlarda kullanılmıştır.  Avcılık; ok, kement, tuzak, ip, hançer bıçak vb ile yapılır.  Bazan köpek ve şahin de sayyadın yardımcıları olmaktadır. Divân şiirinde sevgili sayyâd, âşık ise avdır.

Divan şiirinde sevgili avcı, âşık ise av olarak tasavvur edilmiştir. Zalim bir avcı olan sevgili aşığı avlayan zalim bir avcıdır. Sevgilinin saçları, zülüfleri saç teli, kemendi, kırbacı, aşığın gönlünü bağlayan urgan, ip gibi düşünülür. Sevgili saçları ile aşığa kement atıp yakalar. Saçının telleri ile aşığı bağlar, hatta gerekirse aşığı saçının tellerine asar, esir eder veya idam eder.( bkz Sayd Nedir Şiirlerde Av)

Sevgilinin gözleri ise cellat ve zalim avcı bakışlıdır. Aşığı gözleri ile yaralar, Kaşları yay, kirpikleri ise avcıların oku gibidir. Yay kaşlarıyla, ok kirpikleri veya mızrakları fırlatıp aşığı avlamış olur.( bkz Kemend Kırbaç Şiirlerde Sevgilinin Saçları )

Âşığın canı ve gönlünün avlandığı durumlar var[1]dır. Sevgilinin saçı, gamzesi ve gözü birer avcıdır. Saç, kemend ile; gamze ve göz ise ok (kirpik) ile avlanırlar.

Kemend eski edebiyatta gerçek anlamları ile çok daha az kullanılmış,  karşımıza daha çok, aşığa zulüm eden, aşığa işkenceler eden, aşığı kemend atıp bağlayan,  aşığı avlayan, sevgilinin saçları, zülfü ve kâkülü olarak çıkmıştır. Sevgilinin saçı Hindu ve Arap gibi  aşığın boynuna kement atan birine benzetilir.  ( bkz Ay'a Kement Atmak   ) Sevgilinin yüzü Ay olarak tasavvur edildiğinden, kaşları hilal, saçları  ve zülüfleri kementtir.

Ah kim sayyâd-ı gamzenden dile pey kân yağar

Oh nice sihr etdi nahcîr üstüne bârân yağar Ahmed Paşa

Sayyâd sakın cefâ yamandır

Bilmezsin mi ki kane kandır      Fuzuli

Kemend-i ser-bülend-i âhımı dest-i zebân çekmez

Olur edhem-süvâr-ı semt-i sevdâ dil inân çekmez   Şair Haşmet

Muini zalimin dünyada erbab-ı denaettir

Köpektir zevk alan sayyad-ı bi-insafa hizmetten  Namık Kemal

Dünyada zalimin yardımcısı, aşağılık kimselerdir; insafsız avcıya hizmetten zevk alan ancak köpektir. 

Bir zamanlar sayda olduk müptela.

Tek tüfekle indirdik turnayı

İt, köpek bir kış günü çıktık dağa

Ben domuz vurdum, Şekip de ayı.  Eşref

Kemend elde seyyad av beresinde

Avcı da ağlar maralı dağlar

Okun sedasından gülle sesinden

Üzgüşüb eylenmez maralı dağlar  Növres İman – Azerbaycan