Mu'tezile Nedir ve Mu'tezile Mezhebi
Arapça yazılışı: Mu'tezile: المعتزلة
Mu'tezile kelimesi Arapça “azl” kökünden gelen bir sözcüktür. Azl kökü ise “ayırmak, uzaklaştırmak” anlamındadır.
Mu'tezile kelimesi, Hz Ali’nin öldürülmesinden sonra Müslümanların Hz. Ali i Hasan ve Hüseyin yahut da Muaviye taraftarları olarak iki bölünmesinden sonra her iki tarafı da tutmayanları ifade eden bir kelime olarak kullanılmış, dolayısı ile bu sözcük İslamiyet’te bir mezhep adını ifade edecek şekilde kullanılmıştır. Fakat Mu'teziler Hâricîler gibi açık tavır da almamış buna rağmen Ali ve Muaviye taraftarları ile Haricilere karşı da ilgisiz bir tavır takınmışlardır.
Mu'tezile mezhebinin ortaya çıkması 8. Yy başlarında büyük günah işleyen kimselerin kâfir mi fasık mı olacağı "“ Büyük bir günah işleyen insanın mümin kalamayacağı” konusunda yapılan bir tartışmadan sonra ortaya çıktığı ileri sürülmektedir. Mu'tezile mezhebini oluşturan Vâsıl b. Atâ ve Amr b. Ubeyd ‘e “göre büyük günah işleyenler fasık sayılmalıdır.” [1]
Hasan El Basri’nin yetiştirdiği Vâsıl b. Atâ ve Amr b. Ubeyd, hocasının “ Büyük bir günah işleyen insanın mümin kalamayacağı” düşüncesine karşı çıkmış "; büyük günah işleyenler fasık sayılmalıdır” diye iddia ederek Hasan El Basri’nin dersinden ayrılmıştı. “ Cemel ve Sıffîn savaşlarına katılan taraflardan hangisinin hatalı “[2] olduğunun bilinemeyeceğini iddia ederek Hocası Hana El Basri’ye muhalif bir tavır takınmıştı.
Emevî valilerinin Horasan ve diğer yörelerde ilk önce cizye vergisi almazlarken sonradan cizye toplamaya başlamalarının ve buna karşı çıkanların da bu mezhebin şekillenmesinde etkili olduğuna dair iddialar da bulunur.
Hanefi mezhebi âlimlerine göre Mu'tezile Mezhebi, kader’i inkâr ederek ehl-i sünnet yolundan ayrılan bir mezheptir. Mu'tezile Mezhebi özellikle kader ve kaza konularında diğer mezheplerden farklı bir yorum ve düşünme biçimi geliştirmişler ve kendilerini “adalet ve tevhid ehli" olarak göstermişlerdir.
Kaderiye adıyla da bilinen bu mezhebin kurucuları her konuda akıl ve akıl yürütmeye başvuran, dinî esaslarla ilgili her konuyu tahlil ve tenkit etmeyi câiz ve faydalı bulan, hakikate ulaşmanın vacip olduğunu düşünen, aklı inanç kadar üstün tutan bir inanma biçimi üretmişlerdir.
Vâsıl b. Atâ’nın şu düşünceleri bu mezhebin temelini oluşturur. “Allah’ın alîm, kadîr ve hay gibi sıfatları olmakla birlikte O’na zâtından bağımsız ilim, kudret ve hayat gibi kadîm sıfatların, şer, zulüm gibi hikmet ve adaletle bağdaşmayan fiiller nisbet edilemez. Kulun iradî fiillerİ Allah’ın değil insanın eylemidir. Büyük günah işleyenler küfürle iman arasında bir yerdedir. Cemel ve Sıffîn savaşlarına katılan taraflardan hangisinin hatalı olduğu bilinemez.”[3]
Mu'tezile mezhebi imamları, mantık kurallarıyla çelişir gördüğü âyet ve hadisleri diğer mezheplerden farklı tahlil etmişler bu tip ayet ve hadisleri akla öncelik vererek şerh etmişlerdir. Nassı akla uygun gelecek şekilde yorumlayan Mu’tezile mezhebi, özellikle nassı akıldan üstün tutan Ehl-i Sünnet taraftarları açısından İslam dışı bir mezhep olarak reddedilmişlerdir.
Mu'tezile mezhebi imamları, “ Kelam ve dinde, felsefe farzdır. Allah'a sıfat isnat edilemez. O'nun sıfatları Zat'ından ibarettir.”[4] Şeklinde düşünen Kurân-ı Kerîm'de ve hadislerde akıl ile anlaşılmayan âyetleri te'vil edilerek akla uygun hale getirip yorumlamışlar, bu nedenle de diğer mezhepler tarafından İslam dışı bir mezhep olarak görülmüşlerdir.
Mu’tezile Mezhebi’nin özellikle Abbasiler zamanında dallanıp budaklandığı Bağdat Okullarında hayli taraftar bulduğu ve Bağdat okullarında iki mektebe ayrıldığı görülmektedir.
Kerbelâ Vakası Şiirlerde Kerbelâ
Hz. Hüseyin Kimdir Edebiyatta Hz. Hasan ve Hüseyin
Güvercin Destanı Kirdeci Ali Hz. Muhammet ile Güvercin
Kaynakça
[1] İLYAS ÇELEBİ, MU‘TEZİLE, https://islamansiklopedisi.org.tr/mutezile
[2] Ebu Zehra, Muhammed, "İslam'da İtikâdî, Siyasî ve Fıkhî Mezhepler Tarihi", Şûrâ Yayınları, Çeviren Sıbğatullah Kaya
[3] İLYAS ÇELEBİ, MU‘TEZİLE, https://islamansiklopedisi.org.tr/mutezile
[4] İskender Pala ,Ansiklopedik Divan Şiiri, s.351
Yorumlar 0
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!