Beraat-i İstihsal

Yazının başında eserde anlatılacak olanları işaret ve ifade etmek, sözün başında eserde anlatılanları belirtmek  demektir.  Beraat: sözlükte üstün gelmek, istihsal ise: yeni ayın gözükmesi, çocuğun çığlık atması, yağmurun yağması anlamına gelir.

Bu uygulamaya  hüsn-i ibtida adı da verilir. Beraat-i İstihsal’de  Amaca iki yoldan ulaşılır: Ya  bir münasebetde bulunarak  yani maksatla ilişki kurularak ya da maksatla hiç bir münasebet  ilişki kurulmadan anlatılacak olanlara işaret edilir.  İlişki kurulmasına tahallüs, kurulmamasına iktidab denir.[1]

Eskiden mensur eserlerde maksadı belirten edebi girişlerle esere başlanır yani esere Beraat-i İstihsal ile başlanırdı. Sinan Paşa Hayatı Tazarruat Süslü Nesir , ’ Fuzûlî nin, Şikayetnames, Şeyh Galip’in  Hüsn’ü Aşkı, ( bkz  Hüsn-ü Aşk Mesnevisi Şeyh Galip ) Ahmet Cevdet Paşa ’nın Belagat-ı Osmanniye adlı eserleri Beraat-i İstihsal ile başlayan ve bu konuda güzel örneklerin olduğu eserlerdir.

Uyduk dil-i divâneye dil uydu hevâya             Ruhi

Su uyur düşmen uyur hasta-i hicrân uyumaz    Şeyh Gâlib

Selam verdim rüşvet değüldür diyu almadılar, Hüküm gösterdim, fiadesüzdür deyu mültefid olmadılar. Fuzuli- Şikayetname,



KAYNAKÇA

[1] Dr Aslan Tekin Edebiyatımzda Terimler, Elips Yyaınları Ank. 2005 , shf 39