"Deniz canlıların iskeletinden oluşan bu taşlar özellikle sıcak denizlerde bulunur. Denizden çıkartıldığı için sedef ve inci ile ortak, hatta canlı organizmalar veya kalıntılarından oluşan taşlar arasındadır.”
Mercan, Kuran’ı kerim de de sözü edilen kıymetli taşlardan biridir. Hatta en’am, ismi azam – Karınca- duası gibi de bir Mercan Duası vardır
[1]Mercan, eski devrilerde oldukça makbul görülmüş, kırmızı renginden dolayı la’l taşı ile birlikte eski devrin en çok sevilen taşlarından ve mücevherlerinden birisi olmuştur. Şans, uğur, sağlık, moral ve baht açıklığı getiren bir taş olarak görülen mercan işlenerek, kakma, hakkaklık, tombak, sanatlarında ve süs eşyası ile takı yapımlarında kullanılmış bir taştır. Eski devrilerde mercandan düğme, tespih, kaşık sapı, kolye, bileklik vb yapıldığı, hançer, kılıç kabzalarının mercanlar ile süslendiği hatta kadeh yapımında dahi mercanın kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Nitekim önemli kişiler için yapılan sağar ve kadehlerin mercanlar ile süslendiği bunlara da mercan kadeh dendiği şiirlerden de anlaşılır.
Mercan kadehin etrafı kıymetli taşla ve mercanlarla işlenmiş bir kadeh olduğu çok çeşitli metinler, şiirler, beyitler, resimler, minyatürler ve gravürlerden de anlaşılır. ( Bkz
Mercan Nedir ve Şiirlerimizde Mercan )
Şiir dünyamızda mercan kadeh hem içindeki şarabın rengi hem de dışındaki mercanlarla ile süslü hali bakımlarından bir gerçek, diğeri mecaz veya ikisi de gerçek anlamlarıyla kullanılmaktadır. ( bkz
Câm kadeh- içki- peymane, sağar, ayak, dolu) ) Mercanın renginden dolayı sevgilin, dudaklarına, ağzına, ağzının içine, şaraba vb benzetildiği de
Mercan Nedir ve Şiirlerimizde Mercan başlığında incelenmiştir.
Nitekim Cem’in kadehi ile İskender’in kadehi de dışı la’l taşları ve mercanlarla üslenmiş bir kadeh olarak tasavvur edilmiştir. Özellikle altın ve gümüşten yapılmış kadehlerin- sagar- dışlarının mücevherler ile süslendiği zaten çok bilinen bir şeydir. Eski devirlerde metal bardaklar, semaverler, çaydanlıklar , avizeler ve fincanların dış süslemelerinde lal ve mercanların kullanıldığı yine şiirlerden anlaşılır
Ruhlarında dün gice ol rah – ateş meşrebin
Ateşin güller açıldı ab – ateş reng ile Tal’atSakiya gam tîğinin zahmın ferâmuş itmeğeCânım ol mercan kadehle bî hâber kıl dâima Ahmet PaşaResm etmişem gözümde hayalini gûyiyaNakş-ı niğârı sâgar-ı mercana yazmışam Ahmet PaşaKatre-i jaleyle şekl-i lâle-i mercanı görDür-ü gevherden pür olmuş kâse-i mercandır. Ahmet PaşaDeğil gird-i lebinde hattı ol Îsî – demin güyaDua-yı Hızr-ı bir mercandan fincana yazmışlar. Nef-iMercan bedid olsa sedeften aceb değilBârân-ı eşk dîde-i ciğerden zuhur ider . Kethudazade Arif [2]Ruhuñ âyînesinde câm-ı la'lün gösterür diller
Safâ ehline birdür câm-ı Cem mir'ât-ı İskender (Dânişî)Sâkiyâ alsan ele bezm içre bir rengîn kadeh
Aks-i ruhsârından olur gün gibi la’lîn kadeh Bursalı Rahmi ŞiirleriHokka-ı macûn-ı kırmız-reng-i rindândır kadeh Pûte-i kibrît-i âhmer dense şâyândır kadeh Haşmet ŞiirleriGonca-i nakş-ı kadehdir gül-i bâg-ı işretKulkul-ı savt-ı sebû bülbül-i râg-ı işret Süleyman Fehim Efendi ( [3]Sevdiğim altın kadehtenİçtikçe güzel olursunAl rengini mah yüzüneSaçtıkça güzel olursun Karacaoğlan Şiirleri