Osmanlıca yazılışı:  Sinimmâr :  سنمار

 

Sinimmâr,  Arpça kökenli bir sözcüktür. Sözlüklerdeki anlamları ile “Ay, kamer.

 Gece uyumayan erkek. Harami”[1] anlamlarına gelir. Ancak Sinimmar, günün her saatinde renk değiştiren ve her yıl bir taşı değişmeyince yıkılan efsanevi köşkü yapan mimarın adıdır.

 

Mimar Sinimmâr

 

Mimar Sinimmar, Divan edebiyatının en meşhur efsanevi mimarıdır. Sinimmar cezası ve Havernak Kasrı ile anılan bu mimar,  dünyanın yedi harikasından birisi olan – efsanelerdeki anlatılanlara bakılırsa- Tac Mahal’den daha güzel, daha görkemli ve çok daha muhteşem bir eser olan Havrenak Kasrını inşa etmekle ünlü olmuştur.

 

Efsaneler ve konu hakkındaki hikâyelere göre Sinimmar, İran meliklerinden Numân İbn Münzîr tarafından yaptırılan dünyada eşi olmayan değişik özelliklere sahip Havernâk kasrını yapan mimarın adı olmaktadır.

 

(Bkz Havernak Kasrı ve Sinimmar Cezası )Ancak efsanelerde adı geçen Mimar Sinimmar’ın gerçekte de yaşamış olduğu, Havernak kasrının da inşa edilip edilmediği yazımızın konusu dışında kalmıştır.

 

 

Havernak Kasrı Yapımı Özellikleri Yıkılışı

 

Havernak Kasrı’nın inşası efsanelere göre şu şekilde olmuştur. İran meliki Numan bin Munzır, Mimar Sinimmar’dan dünyada benzeri olmayacak ve içinde dünyada kâm alınacak ne varsa onun da olacağı bir saray yapmasını ister. Sinimmar, tüm ülkeyi dolaşarak  (Küfe, Necef veya Hire’de  ) Fırat kıyısında uygun bir tepe bularak bu köşkü inşa etmeye; Numan Bin Munzır’da ülkesinin tüm servetini bu köşkün yapımı için feda etmeye başlar. Köşk bittikten sonra Numan Bin Munzır, duvarları ve odaları günün her saatinde başka bir renk alan bu köşkü görünce hayran olur. Havernak kasrı, kuşluk vaktinde havai, sabahleyin mavi, öğlen vakitlerinde beyaz, ikindi vaktinde ise altın renginde görünmektedir. [2]

 

 “Sinimmar, Şah’ı köşkün mahzenine götürüp oradaki bir taşı göstermiş.  Şu gördüğünüz taş sarayın kilididir. ‘ Eğer bu taşı çekip saraydan çıkarsanız; bir saat sonra bu saray yok olacaktır’.”  Der.[3]

 

Sinimmar Cezası Mükâfat Hak Edene Ölüm

 

Numan Bin Munzır, başka bir hükümdara bir başka benzerini yapar korkusu ile Sinimmar’ı kasrın en yüksek katından aşağı attırarak öldürtür. Böyle[1]Sinimmar en büyük mükâfatı hak etmişken en hazin cezayı alan kişilerin sembolü olmuş olur.  Sinimmar cezası ise mükafât hak etmişken ölüm cezasına dönen başarıların simgesi olmaktadır.

 

Oysaki Havrenak’ın, Sinimmar’ın sözünü etmediği ve her yıl yeniden değiştirilmesi gereken bir taşı daha vardır. Bu taşın yerine her yıl bir taş daha konmazsa bu saray yıkılacaktır. Bu nedenle Havernak Kasrı,  Sinimmar’ın öldürülmesinden  bir yıl sonra tamamen yıkılmış, yeri bile kaybolmuştur.

 

Divan Şiirinde Sinimmar  Sinimmar Cezası ve Havernak

 

Havernak divan şiirinde bu efsanevi özellikleri, bukalemun gibi günün her vaktinde başka bir renkte gözükmesi ve hazin hikâyesi ile anılır. Havernak, Behram -ı Gur Kimdir Behram Gor’ un yedi ülkede, yedi iklimde, yedi güzel için yaptırdığı yedi köşkten biri olarak da geçer. (bkzHeft Peyker Nedir Mesnevileri Yedi Güzel ve Behram-ı Gur  ) [4][5]

 

Havernak ; Kasr-ı Şirin, İrem Bağı , Hz Süleyman’ın sarayı, Halluh Hoten Nevşâd Şehirleri ve Ferhar Güzeller Mabedi , Babil Babil Kuyusu Harut ve Marut , Babil Kulesi ,  Babil bahçeleri,  Behram -ı Gur  Behram Gor’un efsanevi köşkleri  ile birlikte divan şiirinde hakkında en çok söz söylenen mimari eserler arasındadır.

 

Cem tahtgâhı tahta-ı meyhane kendidir.
Kâşâne-i Havernak-ı şâhane kendidir.         Naili Kadim

 

Naili ,muhatabını Kâşâne-i Havernak-ı şâhaneye benzetirkenövüyormuş gibi yapıp  yerden yere vurarak günde dört kez renk değiştiren Havernak gibi bir bukalemuna benzetiyor.

 

Diyemem ki eser-i fikr-i Sinimmarîdir.
Misl-i yoktur var ise  sanat-ı simyadır bu  Şeyh Galip  

 

Köhne mazmûn-ı Sinimmâr-ı Havenıâk-âsâ

Beyt'ten beyte girip çıkmadan oldum bîzâr

 

Hele ben bildiğim bu resmi pâki seyreden âdem
Cihânda bir dahi kasr-ı Havernâk  namın etmez yâd     Nedim 

 

Anladım kıssa-i meşhûr-ı Sînimmârîden
Hüner evvelde dahi âdeme olmuş töhmet            Meşhuri d. Selânik 1783- 84 –ö. 1857

 

KAYNAKÇA 

 

[1] https://www.luggat.com/sinimm%C3%A2r/1/1

[2] A.T. Onay, Eski Edebiyatta Mazmunlar, MEB, S. 264

[3] /post/havernak-kasri-ve-sinimmar-cezasi/110468

[4] /post/heft-peyker-mesnevileri-ve-ozeti/105106

[5] /post/heft-peyker-mesnevisi-genceli-nizami/76594