Halkiyat ve Folklor Nedir

İngilizce folklore (folk “halk, avam”; lore “bilim”) terimlerinde ortaya çıkmıştır.  Foklore kelimesi  22 Ağustos 1846 tarihli Athenaeum dergisinde ilk defa William John Thoms tarafından kullanılmış, Batı ülkelerinde “folkminde, folklorul, folkways, folk life, folk fiction” [1]vb. terimleri de halkiyat tabirinin yerine kullanılan diğer terimler olmuştur.

Folklor kelimesine karşılık olarak Ziya Gökalp  tarafından üretilen ilk terim halkiyat kelimesi olmuş, (Halka Doğru, sy. 14, s. 107-108). Daha sonraki yıllarda hikmet-i avâm, halk bilgisi, budun bilgisi gibi terimler kullanılmışsa da folklor ve  halk bilimi (halkbilim) terimleri yaygınlık kazanmıştır.

Halkın maddî ve mânevî kültürel öğelerini( adet, anane, , fıkra, bilmece, masal,  atasözü, halk oyunları, halk müziği,  batıl inanışları, alkış, kargış, dua, ninni, tekerleme,  halk oyunu, seyirlik oyunlar, düğün, nişan,  bayram, özel günlerle ilgili gelenekleri, giyim, kuşam,  tören, kandil, doğum, ölüm, ad koyma, kan kardeşliği, peri, büyü, efsun, muska gibi halk inançları, vb tüm özelliklerini ve birikimlerini, )  özel metotlarla derleyen, sınıflandıran, çözümleyen ve yorumlayan bilim dalıdır.

Ülkemizdeki – Halkiyat- Halkbilim – Folklor  çalışmalar, Ziya Gökalp  , Rıza Tevfik Bölükbaşı ile başlamış,  1920 yılında Ankara’da Maarif Vekâleti’ne bağlı Hars Dairesi’nin kurulmuş,  1922 de derleme çalışmalarının hız kazanması, 1924 yılında Etnografya Müzesinin açılması,  Cumhuriyetin ilanından sonra Halkevlerinin kurulması ve  Halkiyatçılıkla ilgili çeşitli dergilerin  yayınlaması ile çalımlar hız kazanmıştır.

1938 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde ders programına alınmıştır. Erzurum Atatürk Üniversitesi de halkiyat alanında yoğun ve etkili çalışmalarda bulunmuştur.  AÜDTCF de Halkiyat  Kürsüsünün kurulması,  Pertev Naili Boratav veİlhan Başgöz ’ün  çalışmaları ile bilimsel bir nitelikte kazanmış, Köy Enstitülerinin  derleme çalışmaları ile  çok sayıda meteryal derlenmiş ve arşivler oluşturulmuştur.

 Türkiyat Enstitüsü, Türk Dil Kurumu, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, İstanbul Yüksek Tahsil Gençliği’nce kurulan Yüksek Tahsil Gençliği Türk Folklor Enstitüsünü Kurma Derneği (1966’dan sonra Türk Folklor Kurumu, 1973’ten sonra da Folklor Kurumu,1966 yılında Millî Folklor Enstitüsü,  1983’te Millî Folklor Araştırma Dairesi (MİFAD) ve 1990’da Halk Kültürünü Araştırma Dairesi halk bilimi alanındaki çalışmlara öncülk eden ve sürdüren kurumlar olmuşlardır.

Kunoş,  Gyula Nemeth, George Jacob, Friedrich Wilhelm Radloff, Friedrich Giese, Theodor Menzel, Helmut Ritter, Otto Spies, Walter Ruben, Wolfram Eberhard, Georges Dumézil, Jean Deny, Edmond Saussey, Bela Bartok, Ulla Johansen, Felik Luschan Türk Halk bilimi üzerinde çalışmalar yapan yabancı asıllı bilim adamlarıdır. Ziya, Gökalp,  M. Fuad Köprülü ,Rıza Tevfil,  Pertev Naili Boratav ve İlhan Başgöz  , Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu , Prof. Dr. Sedat Veyis Örnek ,Mehmed Halid Bayrı, Mahmut Ragıp Gazimihal, Halil Bedî Yönetken, Muzaffer Sarısözen,   Ahmet Kutsi Tecer, İhsan Hınçer, Ahmet Süheyl Ünver, Nail Tan, Nida Tüfekçi, Şükrü Elçin, Mehmet Önder, Mehmet Özbek, Saim Sakaoğlu, M. Adil Özder, Eflâtun Cem Güney, Cahit Öztelli, Bahaettin Ögel, Ahmet Yaşar Ocak, Hayrettin İvgin, İbrahim Arslanoğlu,  Müjgan Üçer,  Ali Berat Alpatekin, Doğan Kaya … Halkbilim alanında önemli çalışmalar yapan başlıca isimlerdir.

 

HALKIYATÇI ( Folklorcu )

İng. folklorist Osm. halkiyatçı, folklorcu Alm. Volkskundler Folklorist Fr.folkloriste….

Halkbilimi ile uğraşan kimse, halk bilimi ve folklor konusunda  eğitim almış olan, halk bilimi

 

[1]  Aydın Oy, HALKİYAT, cilt: 15; sayfa: 369