AHU-YI HOTEN
Osmanlıca yazılışı: âhû - آهو.
Ahu- yı Hoten güneş anlamına gelir. Divan şirinde ise Çin veya Türkistan ahusu olarak kabul edilmiştir. Fars şairleri bu ahuya Tataristan ahusu da demişlerdir. [3] Hoten ise Doğu Türkistan’ın güneyinde bulunan bir şehirdir. Bu şehir, ipekli kumaşları ve Misk kokusu çıkartılan ceylanları ile meşhur bir yerdir. “ İlk ismi Yotkan olan Hoten, Eskiçağ’dan itibaren Budist kültürünü Orta Asya’ya bağlayan en önemli merkezi teşkil etmiştir.”[4] ( bkzHıta Hatâ Hoten Ülkesi Ahular ve Güzellerin Şehri )
Klasik Türk ve İran edebiyatlarında çok karşımıza çıkar. Misk kokusu her ceylandan değil sadece Hoten’deki ceylanlardan çıkartılan bir kokudur. Bu yüzden Hıtay (Hıtâ, Hatâ) , misk (müşg) ve âhu kelimeleriyle tamlamalar kurularak müşg-i Hoten, âhû-yı Hoten gibi mazmunlar kullanılmıştır. ( bkz. Misk Müşg Nedir Misk-i Ahu (Misk-i Hoten)
Hoten’de sürüler halinde yaşayan misk âhuları ( âhû-yı misk) yılda bir defa göbeğinde biriken donmuş pıhtı halindeki birikintiyi düşürür. Buna nafe denir. Kara renkli bu nâfe, misk kokusunun özünü oluşturur. Misk kokusunun sadece Hoten ahularından çıkarılma nedeni ise; Hoten’deki ahuların yine Hoten`deki lâle ve sümbülleri otladıkları için oluştuğuna inanılmasıdır. ( bkzNâfe ve Nâfe-i Tatar Nedir ( Misk- Amber- Hıta- Hoten -Çiğil -Yağma )
Bu yüzden isk ve misk ahusu üzerinde benzetmeler yapılmış, kullanılan mazmunlarda bu bilgilere işaret edilmiştir. Türk şiirinde sevgili kara saçlı ve kara gözlüdür. Miskin çıkarıldığı kese de karadır ve bu kesretler üzerinden sevgili ve misk arasında irtibatlar tahayyül edilmiştir. Sevgilinin saçları zülüfleri de karadır ve kokusu ile miski hatırlatır. ( bkz Misk Müşg Nedir Misk-i Ahu (Misk-i Hoten)
Bir rütbe müşgrîzdir ki zülf-i muanberi
Reşkiyle nâfe-i Hoten’in bağrı hûn olur – Mesihi
Cünbüşünden dağ – ber dildir gazalan-ı Hoten
Nafe-riz –i kâm –ı hahiş kim o kaküldür bana Naili Kadim
Misk döken hotan ahularının çünbüşüne benzeyen kâküllerinin dalgalanmalarını koklamak benim muradımdır. Hoten ahularının kalbinde nafe( yara)ler çıktığı gibi benim de kalbimi o zülüfler yaralar.
Feyz-i tıynet başkadır şuh-ı suret başkadır.
Her gazalı sanma ki deşt- i Hoten ahusudur. Koca Rağıp Paşa
Yaratılıştan gelenler başka, görüntüdeki güzellik başkadır. Her ceylanı misk ahusu zannetme. Her ceylandan misk alınmaz.
Esîr-i çîn-i zülfü nâfe-i Çîn
Zebûn-ı pençesi sincâb-ı Keşmîr Şeyh Galip
Hatı ki kâfile-i müşkdür anın Gâlib
Diyâr-ı Çîn ü Hıtâdan reh-i savâba gelir Şeyh Galip
Dişleri dürr-i Aden müşg-i Hotendür kohusı (658/1)
Yâsemîndür teni vü tâze-semendür kohusı Ahmedi
İLGİLİ BAŞLIKLAR VE LİNKLERİMİZ
0
4
Yorum Yapmak için Kayıt Olun veya Giriş Yapın