Jale Nedir- Şiirlerimizde Çiğ- Şebnem

 

 Osmanlıca yazılışı:  jale : ژاله

 jâle-i eşk: gözyaşı çiği; çiğ tanesine benzeyen gözyaşı.

Jale, Farsça kökenli bir isimdir. Kelime anlamının sözlüklerdeki Türkçe karşılığı: Gece yağan ve yapraklar üzerinde görülen, ince nem, çiğ, kırağı şeklindedir.   Geceleri meydana gelen ve sabah vakitlerinde çiçeklerin üzerinde görülen su damlacıklarına ve çiğlerine denir. Şebnem kelimesinin eş anlamlısıdır.  (bkz. şebnem) Jale ve Şebnem, kadınlar için özel isim de olabilmektedir.

Jale, , şiir dünyamızda daha çok gonca ve gül yapraklarının üzerinde duran çiğ taneleri olarak kullanılmış divan şiirinde su ile seher münasebetini ortaya koyacak şekilde baharda seher vaktinde düşen çiğ, en çok da gül, lale, yaprak, gonçe-i ra'nâ ve gonca ile birlikte kullanılmıştır. ( BKZ Gonca ( Edebiyatımızda Gonca ile İlgili Tasavvurlar)

Divan şairleri jale ile sevgili arasında bazı benzetmeler  için de kullanmışlar, jale ile  göz ve gözyaşı arasında pek çok ilgiler de kurmuşlardır. 

Gülgûn kabâsı ol sanemüñ sanki lâledür
Cism-i latîfi lâle-i hamrâda jâledür          Baki'nin

Jale, özel isim olarak da kullanılmaktadır.

Bülbül seherde germ olıcak ah u naleden
Tebhaledar olur dehen-i gonca jaleden    Belig

Jâle-rîz-i bâğ-ı aşkım seyl-i dâmân-i gülüm
Girye-bârım nâle-kârım mevc-i âh-i bülbülüm     Namık Kemal

Jale duşmuş verd-i kafuri değil kim gülistan
Bir tabakla arz eden didara ıslanmış güllaç         Nadiri

Gevher saçıp bezme seher doldu lebâleb jale gül
Kattı arakla gül-şeker minâ-yı mâlâmâle gül  Esrar Dede

Şâh-ı gülde jâle düşmüş gonçe-i ra'nâ mıdur.
Şâh elinden ya murassa' sâgar-ı sahbâ mıdur        (Bâkî) (

Savurur gönlümü harman gibi bir dane için.
 Jale-i eşk ile çıkmış şu siyeh topraktan               Elmalılı Hamdi

Donmuş Jale lale durmuş velvele.
Bir daha geçmez o bahar yaz ele.        Âşık Zevraki