Nasihatname Nedir Nasihâtnâme Türleri

Nasihât-nâme Nedir ve Nasihatname Türleri

Osmanlıca yazılışı: نصيحتنامه

Nasihatname Arapça “nasaha” kökünden türemiş “öğüt” mânâsına gelen “nasihat” ile Farsça “mektup, kitap, ferman” anlamlarına gelen “nâme”nin birleşmesi sonucu oluşmuş bir kelimedir.[1]

Bu manadan hareketle nasihatnameler, dini, felsefi, ahlaki, mesleki, tasavvufi, adab-ı muaşeret, sosyal hayat, devlet yönetimi vb konularda yazılmış öğüt, tavsiye, uyarma, öğretme konulu eserlerin genel adıdır.

Nasihatnameleri konu ve amaçları yönlerinden pek çok türe ayırmak mümkün olsa bile başlıca nasihatnamelerin dini, ahlaki, siyasi ve sosyal yaşamla ilgili oldukları gözükür. Bu açıdan bakılınca dünya edebiyatındaki ilk nasihatname örneği olan Pehlevîce dili yazılmış Pançatantra ( bkz Beydaba Vıshnu Şarman Kelile Dimne Pançatantra Fabl ) kitabının prenslere ahlaki kaideleri öğretmek, devlet yönetimi konularında öğütler ve dersler vermek amaçlı yazıldığı gözükür. Sonraki dönemlerde ise nasihatnamelerin dini, siyasi, mesleki, sosyal hayat, adab-ı muaşeret gibi pek çok kola, dala , konuya yayıldığı görülür.

Örneğin Pançatantra kitabının sonraki dönemlerde yazılan nüshalarından olan Beydaba’nın yazdığı ve İbnü’l-Mukaffa‘ tarafından da Arapça’yaçevrilen Kelile Dimne hem dini, hem ahlaki hem de siyasi öğütler içeren bir kitaptır. (Beydaba Kelile ve Dimne Hakkında Bilgiler ve Fabl Örnekleri ) Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adlı eseri ( bkz Kutadgu Bilig Hakkında Bilgiler Fergana ve Mısır Nüshaları) Türk-İslam devletinin temel felsefesini öğretmeyi amaçlayan siyasetname şeklindeki bir nasihatname olmaktadır.[2]
Âlî Mustafa Efendi’nin Mevâidü’n-nefâis fî kavâidi’l-mecâlis kitabı ise eski dönemlerde âdâb-ı muâşeret konulu bir nasihatnamedir.

Lütfi Paşa ‘nın Asafname ’si gibi eserler ise devletin çözülmesine neden olan konuların tespiti ve sorunların giderilmesi yönünde yazılmış bir öğüt kitabıdır. Ahmet Eflaki Dede ‘nin Ariflerin Menkıbeleri gibi [3] eserlere tarikat ehillerine tarikat ile ilgili öğütler ve nasihatler için yazılmıştır.

Hezarfen Hüseyin Efendi’nin Telhîsü’l-beyân’ı gibi eserlerde ise telhis veya lâyihalar ise askerî ve politik tehlikeleri bertaraf etmeye yönelik nasihatler verilmiştir. [4]

Sâfî Mustafa Efendi’nin Gülşen-i Pend adlı mesnevisi ise meslek ahlakıyla ilgili öğütler içeren bir eserdir.

Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig adlı eserinden başlayarak Türk Edebiyatında çok sayıda nasihatname yazılmıştır.

Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i, Nizâmülmülk’ün Siyasetnâme’si, Yunus Emre’nin Risâletü’n-nushiyye, Ahmet Fakih’in Çarhname, Aydınlı Müridi’nin Pend-i Rical Mesnevisi bunların ilkleri olmaktadır. [5]

Nasihatnâmeler mesnevi ve küçük manzumeler, terkib i bendi terci-i bend , musammat ve kasideler şeklinde yazılabilir. Mensur yazılmış nasihatnamelerin pek çoğu, siyasetname, sosyal hayat ile öğütler konulu olmaktadır.