Çâh-ı Yusuf Nedir Şiirlerde Yusuf ve Kuyusu

Çâh-ı Yusuf Nedir Şiirlerde Yusuf ve Kuyusu

Osmanlıca yazılışı çāh – چاه
Osmanlıca yazılışı Yusuf : يوسف

Çāh veya çeh sözcüğü Farsça kökenlidir. Türkçeye de bu dilden kuyu, çukur manasının karşılığı olarak girmiştir. Cah-ı Yusuf ,Yusuf’un kuyusu manasına gelir. Bu kuyu Hz. İshak, büyük dedesi de Hz. İbrâhim'in torunu, Hz Yakup’un da on iki oğlundan biri olan Hz Yusuf’un üvey kardeşlerinin Hz Yusuf’u içine attıkları kuyudur. ( Geniş bilgi için bkz : Süli Fakih Yusuf ile Zeliha Mesnevisi -) [1]

Hikâye bazı unsurları ile MÖ 14 da bir Mısır hikâyesinde yer almış, [2] hikâye Tevrat'ın ilk kitabı Tekvin – bab- 50 de geniş bir şekilde, İncil ‘de ise Resullerin işleri bab- 7 de kısaca işlenmiştir. Hz Yusuf’un hikâyesi Kuran-ı Kerim'de de geçer ve kıssa Ahsenü' l Kassas olarak anlatılmıştır. [3] “Hz. Yûsuf’un kıssası, hem bir tek sûrede (Yûsuf sûresi), hem de bütün tafsilâtıyla anlatılması bakımından diğer peygamber kıssalarına göre farklılık arz etmektedir.” ( Celal Kırca, DİA cilt: 02; sayfa: 178)

Hz Yusuf’un kardeşleri tarafından Çâh- Yusuf adlı kuyuya atılması hikâyesi şu şekildedir.

Yusuf, Yasef Batıdaki ismi; Joseph, Kuran’da adı geçen 25 peygamberden biridir. Hz Yusuf, kıssalarda ve kaynaklarda Yakup peygamberin Râhil adlı karısından olma oğlu olarak anlatılır. Ken'an (Filistin) diyarında Dünya’ya gelmiştir. Yusuf’un on bir de üvey kardeşi ve Bünyamin adında da öz bir kardeşi vardır.

Hz Yusuf, Dünya güzel bir erkek çocuğudur. Hz Yakup on iki çocuğu içinde en çok Yusuf’u sever. Çünkü oğulları içinde en güzel yüzlü, en güzel ahlaklı olanı Yusuf’tur. Küçükken gördüğü rüyada on bir yıldız, Güneş ve Ay’ın önünde secde ettiğini görmüş ve bunu babasına anlatmıştır. Hz Yakup, Yusuf’a bu rüyasını kimseye anlatmamasını tembih etmiştir. Hz Yakup, Hz Yusuf’un gördüğü bu rüyanın peygamberlik ve büyük bir devlet adamı olacağına delalet ettiğini düşünmüştür.

Hz. Yakup’un Yusuf’a olan düşkünlüğü diğer oğullarının kıskançlığına sebep olur. Babalarını şaşkınlık içinde bulunmakla suçlayan kardeşleri ve Yusuf u ortadan kaldırmaya karar verirler. Bir gün hile ile onu kıra gezmeye çıkarttıklarında kör bir kuyuya atarlar. Gömleğine bir hayvan kanı bulaştırırlar. Eve geri döndüklerinde babalarına yalan söyleyerek ona kanlı bir gömlek uzatırlar ve Yusuf’un bir kurt tarafından parçalandığını söylerler.[4]

İslami kaynaklar bu kuyunun Ürdün civarında olduğunu iddia eder. Rivayetlere gör bu kör kuyu içinde su ile yılan, zehirli örümcekler ve akreplerin de olduğu bir kuyudur. Ancak bu haşaratların hiç birisi Yusuf’a dokunmamıştır.

Yakup bu yalana inanmaz ama elinden de bir şey gelmez ancak çok üzülmüş her gün her gece bağıra çağıra ağlamaktadır. Ancak şehirdeki ahali onun sesli sesli ağlayıp haykırışlarından rahatsız olur. Hz Yakup, en sonunda ahali rahatsız olmasın diye şehir dışında bir çardak kurdurup, orada yaşamaya ve kimseyi rahatsız etmeden ağlamaya başlar. Yusuf’a olan hasretinden dolayı sürekli ağladığı bu çadıra ise Külbe-i Ahzân adı verilir

Külbe-i Ahzân ında yıllarca Yusuf’un hasretiyle ağlaya ağlaya gözlerini kaybeder. ( bkz Külbe-i Ahzân Nedir Hz Yakup ve Yusuf) Hz Yusuf günlerce bu kuyu içinde kalır. Ancak bu kuyunun başına tesadüfen gelen bir kervancı onu bularak bu kuyudan çıkarıp kurtarır ve Yusuf’u yanına alarak Mısır’a götürmüştür. Hz Yusuf, en sonunda Firavun ve Eşi Züleyha onu saraylarına girer.

Hz Yusuf’un hikayesi ile ilgili Türk şiirinde binlerce beyit bulmak mümkündür. Ayrıca Hz Yusuf ile alakalı çok sayıda mesnevi yazılmış, bu hikaye eski Türk edebiyatında en çok işlenen konular arasında yer almıştır.

Yûsuf dahi olsan düşürürler seni çâha
Ebnâ-yı zamânın işi ihvâna cefâdır...     Haşimi, Şeyh’ülislam Yahya ( Yusuf-u Züleyha )

Egerçi Yûsuf-ı Mısrî kamu güzelden a’lâdur
Senün hüsnün bugün andan hezârân bin kez evlâdur Ahmedi

Gel ey dil tahtuñı Yûsuf gibi Nîl üzre kurduñ tut
Süleymânveş habâb-ı haymeñi göge uçurduñ tut Behiştî Ramazan

Zevk-bâhşa beyt-i firdevsîde eylerken karar
Bir temelsiz külbe-i ahzâna muhtaç ettiler        Zâtı

Bir hasîrüm yoğ iken külbe-i ahzânumda
Bûriyâ nakşı görinür ten-i ‘üryânumda      Benli Hasan- Ahi -Dilsiz Danişment

Fürkatdeyem ol Yûsuf-ı devrân ele girmez
Vuslatdan ebed gûşe-i dâmân ele girmez Gelibolulu Sun'î

Ey enbazı hüsn-i Yusuf-ı mümtaz
Seni güzellere server dediler
Bazılar leblerin rengin al kiraz
Bazılar yakut u ahmer dediler    Seyrani ( Everekli )