Pek çok tarifi olmakla kinaye bir sözün veya ibarenin gerçek anlamı da göz önünde bulundurularak dolaylı veya değişmeceli anlamının öne çıkartılarak söylenmesidir. “Manâ-yı aslîsiyle manâ-yı murâdı muhtelif olan kelam” (Redhouse 2009: 221) yani asıl manası ile kastettiği manaları muhtelif olan söz veya ibarelerdir.
“Kinaye bir kavram veya mesajın, hakikate uygun ifadelerin içine gizlenerek dolaylı olarak anlatılması sanatıdır.”[1]
Kinaye sanatını: Bir yargıyı veya hükmü hem gerçek hem de mecazi anlamının ikisi birden anlaşılabileceği şekilde ama mecaz anlamını öne çıkartarak kullanma sanatı olarak toparlayabiliriz. Tariflerden de anlaşılacağı gibi kinayeli bir sözün birisi gerçek diğeri gerçek anlamının dışında iki anlamı vardır. Eski dildekiler kinayeli sözün içinde geçen gerçek anlamındaki unsura “meknî - (mükennâ ) bih” ; işaret edilen ve söz içinde geçmeyen unsura da “meknî (mükennâ ) anh” adını vermişlerdir.
Buna göre kinayenin anlamları ilk anlam ve murat edilen anlam olarak ikiye ayrılabilir. Kinayede kullanılan lâfza veya lâfzın ilk/temel anlamına meknî-bih (kendisiyle gizlenen, kendisiyle kinaye yapılan) veya lâzım, lâfızla kastedilen anlama da meknî-anh (maksat, maksûd) veya melzûm denilmiştir.
Kinayede aslolan, cümlede geçen unsur (meknî bih) geçmeyen unsur (meknî anh) olarak anılmış
Meselâ, “ Ahmet Efendi kolu uzun; yastığı geniş adamdı ” ifadesindeki asıl anlamlara bakarsak Ahmet Efendi’nin uzun kollu olması da mümkündür fakat murat edilen mana Ahmet Efendi’nin etkili tanıdığı tanıdığı çok, pek çok işi halleden şeklindeki manasıdır. Yastığının geniş olması ibaresindeki asıl anlam Ahmet Efendi’nin yastığının geniş büyükçe olması yani meknî bih, ama murat edilen manasının ise çok misafirinin gelip gitmesi yani meknî anh tır.
İLGİLİ BAŞLIKLARIMIZ VE LİNKLERİ
KAYNAKÇA
[1] , Doç.Dr. Menderes COŞKUN, Kinayenin Belâgat Kitaplarındaki Seyri ve Onu Yeniden Anlama ve Sunma Denemesi, https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/2810-
0
0
Yorum Yapmak için Kayıt Olun veya Giriş Yapın