Kinaye: Bir yargıyı veya hükmü hem gerçek hem de mecazi anlamının ikisi birden anlaşılabileceği şekilde ama mecaz anlamını öne çıkartarak kullanma sanatıdır. “Bir kavram veya mesajın, hakikate uygun ifadelerin içine gizlenerek dolaylı olarak anlatılması “ asıl manası ile kastettiği manaları muhtelif olan söz sanatı olarak ifade edebiliriz.
Kinaye “Üstü örtülü, iğneleyici, imalı söz “ olarak da anlaşılmış kinaye ile ironi arasında da irtibatlar görülmüştür. Gündelik hayatta da kinaye çok sık kullanılmış açıkça söylenmesi hoş olmayan bir sözün mecaz yoluyla ima etmek maksadı ile kinayeye bol bol başvurulmuştur. Böylece asıl amacı ifade etmek için dolaylı anlatmaya çalışılmış, hatta muhatap ile alay etmek, muhataba şaka yapmak amacı da güdülmüştür.
, “ Ahmet Efendi kolu uzun; yastığı geniş adamdı ” ifadesindeki asıl anlamlara bakarsak Ahmet Efendi’nin uzun kollu olması da mümkündür fakat murat edilen mana Ahmet Efendi’nin etkili tanıdığı tanıdığı çok, pek çok işi halleden şeklindeki manasıdır.
Atasözleri ve deyimlerin pek çoğunda kinaye vardır.
Mum dibini ışıtmaz.
Burnundan yanına yaklaşılmaz
Bize taş atmaktan bıkmaz
Oturaklı bir adamdır.
Dili uzun bir kadınmış.
Yüksek dağın karı çok olur.
Ellerden ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer
Hacı Hasan’ın eli kolu uzundur.
Şiiirlerde Kinaye Örnekleri
Sen kim gelesin meclise bir yer mi bulunmaz
Baş üzre yerin var
Gül goncasısın gûşe-i destâr senindir
Gel ey gül-i ra’nâ Nedîm
“Ey gonca sen meclise gelirsin de sana bir yer bulunmaz mı? Başımızın üzerinde yerin var. Sarıklarımızın köşesi sana ayrılmıştır. Ey “gül-i rana”, sen gel”
Kadrini musallada bilip ey Baki
Durup el bağlaya yâran saf saf Baki
Saf saf durmak ibaresinde musalla başında ahalinin saf tutması, ahalinin saf saf şairin kıymetini ölünce bilmesi gibi iki manada kullanılmıştır.
Eyyâm-ı devletinde el üstünde gezdi câm,
Bir kerre dizden inmedi sirâb olan sebû Yahya Kemal
Ey benim sarı tamburam
Sen ne için inilersin
-İçim oyuk derdim büyük
Ben onun'çün inilerim." Yunus Emre
Şu karşıma göğüs geren
Taş bağırlı dağlar mısın?" Yunus Emre
Nerde bir gül bitse etrafı diken”
Bakî yine mey içmeye and içti demişler
Divâne midir bade dururken içe andı" BÂKİ
Sevip ol goncayı ağyara hezar olmayalım
Âlemin bir gül için çeşmine hâr olmayalım" ENDERUNLU VASIF
Dadaloğlu’m der ki belim büküldü
Gözümün cevheri yere döküldü Dadaloğlu
Yâ tâze gül yâhud diken
Kahrın da hoş lutfun da hoş İbrâhîm Tennûrî
Her kişi câm-ı cezâ içse gerek
Hayr u şer ektiğini biçse gerek Nâbi
Destimi kessen kalır dâmân-ı lûtfunda elim
Dâmenin kessen elimde kalır lûtfun dâmeni Ahmet paşa
İLGİLİ BAŞLIKLARIMIZ VE LİNKLERİ